Αναφορικές προτάσεις: χωρίς ή με κόμμα
Προσδιοριστική ή παραθετική αναφορική: πώς το κόμμα, το πλαίσιο και ο επιτονισμός επηρεάζουν την ερμηνεία.
Ο ρόλος του κόμματος
Χωρίς κόμμα η αναφορική συνήθως περιορίζει το σύνολο: «Οι φοιτητές που πέρασαν θα εγγραφούν» — μόνο όσοι πέρασαν. Με κόμμα προσθέτει σχόλιο για ένα ήδη προσδιορισμένο σύνολο: «Οι φοιτητές, που πέρασαν, θα εγγραφούν» — η πρόταση παρουσιάζει όλους τους φοιτητές ως επιτυχόντες. Η στίξη βοηθά να φανεί η επιδιωκόμενη ερμηνεία, αλλά παίζουν ρόλο και το πλαίσιο και ο επιτονισμός.
- Οι φοιτητές που πέρασαν θα εγγραφούν.Χωρίς κόμμα: μόνο όσοι πέρασαν θα εγγραφούν.
- Οι φοιτητές, που πέρασαν, θα εγγραφούν.Με κόμματα: πέρασαν όλοι και θα εγγραφούν όλοι.
- Ο αδελφός μου που ζει στο Λονδίνο είναι γιατρός.Χωρίς κόμμα: ξεχωρίζει έναν ανάμεσα στους αδελφούς μου.
- Ο αδελφός μου, που ζει στο Λονδίνο, είναι γιατρός.Με κόμματα: έχω έναν αδελφό και προσθέτω μια πληροφορία.
| τύπος | στίξη | λειτουργία | παράδειγμα |
|---|---|---|---|
| προσδιοριστική | χωρίς κόμμα | περιορίζει το σύνολο | Οι φοιτητές που πέρασαν θα εγγραφούν. |
| παραθετική | με κόμματα | προσθέτει σχόλιο | Οι φοιτητές, που πέρασαν, θα εγγραφούν. |
| ελεύθερη | — | χωρίς όρο αναφοράς | Όποιος θέλει, ας έρθει. |
| με «ό,τι» | — | ουδέτερο, «αυτό που» | Πες μου ό,τι ξέρεις. |
Ειδικές περιπτώσεις
Το «ό,τι» (με υποδιαστολή) σημαίνει «οτιδήποτε/αυτό που»· το «ότι» χωρίς υποδιαστολή είναι ειδικός σύνδεσμος: «Μου είπε ότι θα αργήσει». Οι ελεύθερες αναφορικές «όποιος», «όσος», «ό,τι» δεν έχουν ξεχωριστό όρο αναφοράς· τον περιέχουν μέσα στη σημασία τους.