Αναφορικές προτάσεις: χωρίς ή με κόμμα
Προσδιοριστική ή παραθετική αναφορική: πώς το κόμμα, το πλαίσιο και ο επιτονισμός επηρεάζουν την ερμηνεία.
Ο ρόλος του κόμματος
Χωρίς κόμμα η αναφορική συνήθως περιορίζει το σύνολο: «Οι φοιτητές που πέρασαν θα εγγραφούν» — μόνο όσοι πέρασαν. Με κόμμα προσθέτει σχόλιο για ένα ήδη προσδιορισμένο σύνολο: «Οι φοιτητές, που πέρασαν, θα εγγραφούν» — η πρόταση παρουσιάζει όλους τους φοιτητές ως επιτυχόντες. Η στίξη βοηθά να φανεί η επιδιωκόμενη ερμηνεία, αλλά παίζουν ρόλο και το πλαίσιο και ο επιτονισμός.
- Οι φοιτητές που πέρασαν θα εγγραφούν.Χωρίς κόμμα: μόνο όσοι πέρασαν θα εγγραφούν.
- Οι φοιτητές, που πέρασαν, θα εγγραφούν.Με κόμματα: πέρασαν όλοι και θα εγγραφούν όλοι.
- Ο αδελφός μου που ζει στο Λονδίνο είναι γιατρός.Χωρίς κόμμα: ξεχωρίζει έναν ανάμεσα στους αδελφούς μου.
- Ο αδελφός μου, που ζει στο Λονδίνο, είναι γιατρός.Με κόμματα: έχω έναν αδελφό και προσθέτω μια πληροφορία.
| τύπος | στίξη | λειτουργία | παράδειγμα |
|---|---|---|---|
| προσδιοριστική | χωρίς κόμμα | περιορίζει το σύνολο | Οι φοιτητές που πέρασαν θα εγγραφούν. |
| παραθετική | με κόμματα | προσθέτει σχόλιο | Οι φοιτητές, που πέρασαν, θα εγγραφούν. |
| ελεύθερη | — | χωρίς όρο αναφοράς | Όποιος θέλει, ας έρθει. |
| με «ό,τι» | — | ουδέτερο, «αυτό που» | Πες μου ό,τι ξέρεις. |
Ειδικές περιπτώσεις
Το «ό,τι» (με υποδιαστολή) σημαίνει «οτιδήποτε/αυτό που»· το «ότι» χωρίς υποδιαστολή είναι ειδικός σύνδεσμος: «Μου είπε ότι θα αργήσει». Οι ελεύθερες αναφορικές «όποιος», «όσος», «ό,τι» δεν έχουν ξεχωριστό όρο αναφοράς· τον περιέχουν μέσα στη σημασία τους.
Το ίδιο θέμα σε άλλα επίπεδα
Συχνές ερωτήσεις
Τι αλλάζει το κόμμα σε μια αναφορική πρόταση;
Αλλάζει το νόημα. Χωρίς κόμμα η αναφορική είναι προσδιοριστική: «Οι φοιτητές που πέρασαν θα εγγραφούν» (μόνο όσοι πέρασαν). Με κόμμα είναι παραθετική: πέρασαν όλοι.
Ποια είναι η διαφορά ανάμεσα στο «ότι» και στο «ό,τι»;
Ένα σημείο χωρίζει δύο ασύμβατες λειτουργίες: το «ότι» είναι ειδικός σύνδεσμος («Ξέρω ότι ήρθε»), ενώ το «ό,τι» σημαίνει «οτιδήποτε» («Πάρε ό,τι θέλεις»).
Τι είναι οι ελεύθερες αναφορικές προτάσεις;
Αναφορική χωρίς προσδιοριζόμενο όρο: το «όποιος», το «όσος» και το «ό,τι» τον εμπεριέχουν. Το «Όποιος θέλει, ας έρθει» δεν χρειάζεται ουσιαστικό μπροστά.