Λόγιοι ρηματικοί τύποι: -θείς, -όμενος, το ζην
Η γλώσσα των δικαστηρίων και των εφημερίδων χρησιμοποιεί μετοχές που ο προφορικός λόγος έχει χάσει. Το να τις διαβάζετε είναι απαραίτητο· το να τις γράφετε, σπάνια.
Οι μετοχές σε -θείς και -όμενος
Το -θείς είναι παθητική μετοχή αορίστου (ο συλληφθείς = αυτός που συνελήφθη)· το -όμενος παθητική ενεστώτα (ο εξεταζόμενος = αυτός που εξετάζεται). Κλίνονται και αντικαθιστούν ολόκληρη αναφορική: «οι διορισθέντες υπάλληλοι» = «οι υπάλληλοι που διορίστηκαν».
- Ο συλληφθείς οδηγήθηκε στο αστυνομικό τμήμα.= Αυτός που συνελήφθη οδηγήθηκε στο αστυνομικό τμήμα.
- Οι διορισθέντες υπάλληλοι αναλαμβάνουν καθήκοντα τη Δευτέρα.= Οι υπάλληλοι που διορίστηκαν αναλαμβάνουν καθήκοντα τη Δευτέρα.
- Ο εξεταζόμενος έχει δικαίωμα σε δεκαπέντε λεπτά προετοιμασίας.= Αυτός που εξετάζεται έχει δικαίωμα σε δεκαπέντε λεπτά προετοιμασίας.
| λόγιος τύπος | ισοδύναμο | χρήση |
|---|---|---|
| ο συλληφθείς | αυτός που συνελήφθη | αστυνομικό ρεπορτάζ |
| οι διορισθέντες | αυτοί που διορίστηκαν | διοικητικό |
| ο εξεταζόμενος | αυτός που εξετάζεται | εκπαίδευση, νομικά |
| τα διαλαμβανόμενα | όσα αναφέρονται | νομικά κείμενα |
| ο ενδιαφερόμενος | αυτός που ενδιαφέρεται | αιτήσεις, έντυπα |
| ο υπογράφων | αυτός που υπογράφει | επιστολές, συμβάσεις |
Τα απολιθωμένα απαρέμφατα
Τα νέα ελληνικά δεν έχουν παραγωγικό απαρέμφατο, αλλά διατηρούν παγιωμένους αρχαίους τύπους: το ζην, το ευ ζην, το είναι, εν τω γίγνεσθαι. Λειτουργούν ως ουσιαστικά και δεν κλίνονται. Αν τους αναγνωρίζεις, δεν θα τους αναλύεις λανθασμένα ως τύπους της νεοελληνικής κλίσης.
Το ίδιο θέμα σε άλλα επίπεδα
Συχνές ερωτήσεις
Τι σημαίνει το «ο συλληφθείς» σε ένα ρεπορτάζ;
Σημαίνει «αυτός που συνελήφθη». Η κατάληξη «-θείς» σχηματίζει λόγια παθητική μετοχή αορίστου: «Ο συλληφθείς οδηγήθηκε στο αστυνομικό τμήμα». Κλίνεται και αντικαθιστά ολόκληρη αναφορική πρόταση: «οι διορισθέντες υπάλληλοι» = «οι υπάλληλοι που διορίστηκαν».
Ποια είναι η διαφορά ανάμεσα στο «-θείς» και στο «-όμενος»;
Το «-θείς» είναι παθητική μετοχή αορίστου — η πράξη έγινε: «ο συλληφθείς». Το «-όμενος» είναι παθητική μετοχή ενεστώτα — η πράξη συμβαίνει τώρα: «ο εξεταζόμενος».
Έχουν τα νέα ελληνικά απαρέμφατο;
Όχι: έχουν μείνει μόνο απολιθωμένα κατάλοιπα — «το ζην», «το ευ ζην», «το είναι», «εν τω γίγνεσθαι». Λειτουργούν ως ουσιαστικά και δεν κλίνονται ποτέ ως ρήματα.