Λόγιοι ρηματικοί τύποι: -θείς, -όμενος, το ζην
Η γλώσσα των δικαστηρίων και των εφημερίδων χρησιμοποιεί μετοχές που ο προφορικός λόγος έχει χάσει. Το να τις διαβάζετε είναι απαραίτητο· το να τις γράφετε, σπάνια.
Οι μετοχές σε -θείς και -όμενος
Το -θείς είναι παθητική μετοχή αορίστου (ο συλληφθείς = αυτός που συνελήφθη)· το -όμενος παθητική ενεστώτα (ο εξεταζόμενος = αυτός που εξετάζεται). Κλίνονται και αντικαθιστούν ολόκληρη αναφορική: «οι διορισθέντες υπάλληλοι» = «οι υπάλληλοι που διορίστηκαν».
- Ο συλληφθείς οδηγήθηκε στο αστυνομικό τμήμα.= Αυτός που συνελήφθη οδηγήθηκε στο αστυνομικό τμήμα.
- Οι διορισθέντες υπάλληλοι αναλαμβάνουν καθήκοντα τη Δευτέρα.= Οι υπάλληλοι που διορίστηκαν αναλαμβάνουν καθήκοντα τη Δευτέρα.
- Ο εξεταζόμενος έχει δικαίωμα σε δεκαπέντε λεπτά προετοιμασίας.= Αυτός που εξετάζεται έχει δικαίωμα σε δεκαπέντε λεπτά προετοιμασίας.
| λόγιος τύπος | ισοδύναμο | χρήση |
|---|---|---|
| ο συλληφθείς | αυτός που συνελήφθη | αστυνομικό ρεπορτάζ |
| οι διορισθέντες | αυτοί που διορίστηκαν | διοικητικό |
| ο εξεταζόμενος | αυτός που εξετάζεται | εκπαίδευση, νομικά |
| τα διαλαμβανόμενα | όσα αναφέρονται | νομικά κείμενα |
| ο ενδιαφερόμενος | αυτός που ενδιαφέρεται | αιτήσεις, έντυπα |
| ο υπογράφων | αυτός που υπογράφει | επιστολές, συμβάσεις |
Τα απολιθωμένα απαρέμφατα
Τα νέα ελληνικά δεν έχουν παραγωγικό απαρέμφατο, αλλά διατηρούν παγιωμένους αρχαίους τύπους: το ζην, το ευ ζην, το είναι, εν τω γίγνεσθαι. Λειτουργούν ως ουσιαστικά και δεν κλίνονται. Αν τους αναγνωρίζεις, δεν θα τους αναλύεις λανθασμένα ως τύπους της νεοελληνικής κλίσης.