Συμφωνία επιθέτων: καλός, καλή, καλό
Πώς το επίθετο συμφωνεί με το ουσιαστικό σε γένος, αριθμό και πτώση, με πρότυπο το καλός — καλή — καλό.
Το μοτίβο -ος / -η / -ο
Ένα από τα πιο συχνά μοτίβα είναι το καλός, καλή, καλό. Το επίθετο έχει τύπους και για τα τρία γένη και κλίνεται σε αριθμό και πτώση. Ο πίνακας δείχνει το συγκεκριμένο μοτίβο· άλλα επίθετα μπορεί να έχουν θηλυκό σε -α (ωραίος, ωραία, ωραίο) ή διαφορετικές καταλήξεις.
- Ο Νίκος είναι καλός μαθητής.αρσενικό: καλός
- Η Άννα είναι καλή φίλη.θηλυκό: καλή
- Αυτό είναι ένα καλό βιβλίο.ουδέτερο: καλό
| πτώση | αρσενικό | θηλυκό | ουδέτερο |
|---|---|---|---|
| ονομαστική εν. | καλός | καλή | καλό |
| αιτιατική εν. | καλό | καλή | καλό |
| γενική εν. | καλού | καλής | καλού |
| ονομαστική πληθ. | καλοί | καλές | καλά |
| αιτιατική πληθ. | καλούς | καλές | καλά |
| γενική πληθ. | καλών | καλών | καλών |
Η συμφωνία
Το επίθετο συμφωνεί με το ουσιαστικό που προσδιορίζει σε γένος, αριθμό και πτώση: ο καλός φίλος, οι καλές φίλες, είδα τους καλούς φίλους. Όταν το επίθετο συνδέεται με το υποκείμενο μέσω του είμαι, συμφωνεί πάλι μαζί του: Ο καιρός είναι καλός. Τα νέα είναι καλά.
- Ο καιρός είναι καλός σήμερα.κατηγορούμενο
- Είδα μια ωραία ταινία.αιτιατική θηλυκού
- Τα νέα είναι καλά.ουδέτερο πληθυντικού
Η θέση του επιθέτου
Η συνηθέστερη θέση είναι άρθρο + επίθετο + ουσιαστικό: ο καλός φίλος. Το επίθετο μπορεί να ακολουθήσει το ουσιαστικό, αλλά τότε επαναλαμβάνεται το άρθρο: ο φίλος ο καλός. Η δεύτερη σειρά είναι πιο σημαδεμένη και συχνά ξεχωρίζει τον άνθρωπο ή το πράγμα από άλλα: Θέλω το ποτήρι το μεγάλο. Χωρίς δεύτερο άρθρο, το επίθετο μπορεί να λειτουργεί ως κατηγορούμενο: Ο φίλος είναι καλός.
- Η μικρή πλατεία έχει δύο καφενεία.επιθετικός προσδιορισμός
- Θέλω το ποτήρι το μεγάλο.ουσιαστικό + επανάληψη του άρθρου
- Ο φίλος είναι καλός.κατηγορούμενο, χωρίς άρθρο
Το ανώμαλο «πολύς»
Το πολύς έχει ανώμαλους και συχνά όμοιους στην όψη τύπους: πολύς καφές, πολλή δουλειά, πολύ νερό· πολλοί άνθρωποι, πολλές ώρες, πολλά βιβλία. Πρόσεξε και την αιτιατική: πίνω πολύ καφέ. Όταν το πολύ προσδιορίζει ρήμα, επίθετο ή επίρρημα, είναι άκλιτο επίρρημα: δουλεύω πολύ, πολύ καλός, πολύ γρήγορα.
- Έχω πολλή δουλειά αυτή την εβδομάδα.θηλυκό: πολλή
- Ήρθαν πολλοί τουρίστες φέτος.πληθυντικός: πολλοί
Συχνές ερωτήσεις
Πώς συμφωνεί το επίθετο με το ουσιαστικό στα ελληνικά;
Παίρνει το γένος, τον αριθμό και την πτώση του ουσιαστικού, ακόμη κι όταν ανάμεσά τους μπαίνει το ρήμα «είμαι»: «Ο Νίκος είναι καλός μαθητής», «Η Άννα είναι καλή φίλη», «Αυτό είναι ένα καλό βιβλίο».
Πού μπαίνει το επίθετο σε σχέση με το ουσιαστικό;
Κανονικά ανάμεσα στο άρθρο και στο ουσιαστικό: «ο καλός φίλος», «Η μικρή πλατεία έχει δύο καφενεία». Μετά το ουσιαστικό επαναλαμβάνουμε το άρθρο για έμφαση: «Θέλω το ποτήρι το μεγάλο».
Ποια είναι η διαφορά ανάμεσα στο «πολύ» και στο «πολύς»;
Το «πολύς» είναι ανώμαλο επίθετο και συμφωνεί: «πολύς καφές», «πολλή δουλειά», «πολύ νερό», στον πληθυντικό «πολλοί, πολλές, πολλά». Το «πολύ» μόνο του είναι το άκλιτο επίρρημα: «Είναι πολύ καλός».