Ελένη Βακαλό

Η Βακαλό, το γένος Σταυρινού, μεγάλωσε στην Αθήνα. Σπούδασε αρχαιολογία στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και παρακολούθησε ιστορία της τέχνης στη Σορβόννη. Ποίηση και εικαστικές τέχνες εξελίσσονταν μαζί στην εργασία της. Η πρώτη συλλογή, Θέμα και παραλλαγές, εκδόθηκε το 1945, μετά από ποιήματα στον λογοτεχνικό Τύπο.

Έγραφε τεχνοκριτική στα Νέα και στον Ζυγό, συζητώντας εκθέσεις και την αλλαγή της γλώσσας της ζωγραφικής και της γλυπτικής. Τον Νοέμβριο του 1958 συνίδρυσε τη Σχολή Βακαλό με τον ζωγράφο και σκηνογράφο Γιώργο Βακαλό, τον Παναγιώτη Τέτση και τον εκδότη Φραντζή Φραντζισκάκη. Διδάσκοντας ιστορία της τέχνης και οπτική αντίληψη συνέδεε ανάλυση και εμπειρία της θέασης. Παρέμεινε στη διεύθυνση ως το τέλος της ζωής της.

Το Κρατικό Βραβείο Ποίησης του 1991 τίμησε τα Γεγονότα και ιστορίες της κυρα-Ροδαλίνας. Το αρχείο στο Πρίνστον συγκεντρώνει χειρόγραφα ποίησης, διαλέξεις, δοκίμια, επιστολές και τετράδια. Πέθανε στην Αθήνα το 2001. Βιβλία, διδασκαλία και σχεδιάσματα φανερώνουν μια πορεία προσεκτικών συναντήσεων με λέξεις, εικόνες και ανθρώπους.

Το Δάσος, 1954, και η Περιγραφή του Σώματος, 1959, εντάσσουν τοπίο και σωματική εμπειρία σε πειραματική ποιητική γλώσσα. Οι οικείες λέξεις δεν ονομάζουν απλώς σταθερά αντικείμενα· οι σχέσεις τους αλλάζουν καθώς εξελίσσεται το κείμενο. Οι μεγάλες συνθέσεις ζητούν παρακολούθηση ρυθμού, φωνής και μεταβαλλόμενων οπτικών.

Το Του κόσμου, 1978, περιλαμβάνει το «Πώς έγινε ένας κακός άνθρωπος», που ανθολογείται στο σχολικό βιβλίο λογοτεχνίας. Η φαινομενικά απλή αφήγηση ακολουθεί τη λύπη που γίνεται φόβος, δικαιολόγηση και συμμετοχή στη βία. Το παραμυθικό ύφος οξύνει το ερώτημα της ευθύνης. Το σύντομο παράθεμα ανήκει σε αυτή την ιστορία, όχι σε αυτοβιογραφική εξομολόγηση.

Η κριτική της εξετάζει επίσης πώς συναντούμε την τέχνη. Η φυσιογνωμία της μεταπολεμικής τέχνης στην Ελλάδα, τέσσερις τόμοι του 1981–1984, μελετά τη μεταβολή του καλλιτεχνικού πεδίου. Η συλλογή της Ροδαλίνας, 1990, και Το άλλο του πράγματος, συγκεντρωτική ποίηση 1954–1994 που εκδόθηκε το 1995, φανερώνουν τη συνέχεια του έργου. Ποίηση και κριτική συναντιούνται στο πώς η προσοχή διαμορφώνει την κατανόηση.

Βιβλία, σχολή και σχολική ανθολόγηση συνεχίζουν την παρουσία της Βακαλό. Το αρχείο επιτρέπει τη μελέτη της συγγραφής και της διδασκαλίας πίσω από τις εκδόσεις. Το δοσμένο κείμενο προτείνει στον μαθητή να διαβάσει τα συναισθήματα μέσα σε ακολουθία επιλογών.

Αντιγράψτε «Λυπήθηκα επειδή ήταν μόνος. Γι’ αυτό κάθισα δίπλα του». Υπογραμμίστε την αιτία μετά το επειδή και τη συνέπεια μετά το γι’ αυτό. Γράψτε διαφορετική απάντηση βοήθειας με το δεύτερο παράδειγμα. Διαβάστε και συγκρίνετε τις συνέπειες. Οι προτάσεις είναι δικές μας ασκήσεις· το ανησυχητικό τέλος του ποιήματος παραμένει χωριστή λογοτεχνική επιλογή. Το Β1 αφορά την προσαρμοσμένη νεοελληνική ανάγνωση και την υποστηριζόμενη άσκηση.

• Εργάστηκε στην ποίηση, στην τεχνοκριτική και στην εκπαίδευση.
• Η ίδια η σχολή χρονολογεί την ίδρυσή της στον Νοέμβριο του 1958.
• Χειρόγραφα ποίησης και διαλέξεις φυλάσσονται στο Πρίνστον.