Ασπασία Παπαθανασίου

Η Ασπασία Παπαθανασίου γεννήθηκε στην Άμφισσα το 1918 και αποφοίτησε από τη Δραματική Σχολή του Εθνικού Θεάτρου το 1940. Στις πρώτες συνεργασίες της περιλαμβανόταν ο θίασος της Μαρίκας Κοτοπούλη. Πήρε μέρος στην Αντίσταση και οι πολιτικές διώξεις διέκοψαν τη θεατρική της ζωή. Το 1952 συνίδρυσε την Εταιρεία Ελληνικού Θεάτρου με τον Τζαβαλά Καρούσο, αναπτύσσοντας συλλογικούς τρόπους δουλειάς παράλληλα με την υποκριτική.

Από το 1957 έως το 1966 ήταν πρωταγωνίστρια και ιδρυτικό μέλος του Πειραϊκού Θεάτρου του Δημήτρη Ροντήρη. Ο θίασος ταξίδεψε την ελληνική τραγωδία σε διεθνείς περιοδείες. Η Ηλέκτρα της τιμήθηκε με το πρώτο βραβείο ερμηνείας στο Φεστιβάλ του Θεάτρου των Εθνών το 1960. Ο ελληνικός δραματικός λόγος, η κίνηση και η δουλειά του συνόλου συναντούσαν διαφορετικά κοινά και θεατρικούς χώρους.

Στη δικτατορία έζησε αυτοεξόριστη με βάση το Λονδίνο, συμμετέχοντας σε αντιδικτατορικές δράσεις και ευρωπαϊκές παραγωγές. Το 1975 συνίδρυσε τη μη κερδοσκοπική εταιρεία Δεσμοί, που εργάστηκε για θεατρική και πολιτιστική αποκέντρωση με περιοδείες και φεστιβάλ. Το μεταγενέστερο ερευνητικό της κέντρο οργάνωσε μαθήματα υποκριτικής και σεμινάρια. Έγραψε τις Σελίδες μνήμης (1996) και τις Γυναικείες μορφές της αρχαίας ελληνικής τραγωδίας (2010). Πέθανε τον Ιούνιο του 2020.

Η Ηλέκτρα της Παπαθανασίου στις παραστάσεις του Πειραϊκού Θεάτρου το 1960 ανήκε στη συστηματική δουλειά του Ροντήρη πάνω στην τραγωδία. Ερμήνευε την κόρη απέναντι στην οικογενειακή βία. Δεκαετίες αργότερα, στην Ηλέκτρα του Εθνικού Θεάτρου (1996), έπαιζε την Κλυταιμνήστρα, ενώ η Λυδία Κονιόρδου ερμήνευε την Ηλέκτρα και σκηνοθετούσε. Η μετάφραση του Γιώργου Χειμωνά έδινε το νεοελληνικό κείμενο. Η αλλαγή ρόλου τοποθετεί τη δουλειά της σε διαφορετικές πλευρές της ίδιας δραματικής σχέσης.

Η ερμηνεία της στον Επιτάφιο (1982) μετέφερε το ποίημα του Γιάννη Ρίτσου στην τηλεόραση. Ο Σταμάτης Κ. Χονδρογιάννης σκηνοθέτησε τη δραματοποίηση, με μουσική του Μίκη Θεοδωράκη. Η παραγωγή, που προβλήθηκε πρώτη φορά την Πρωτομαγιά του 1982, συνέδεε το πένθος μιας μητέρας με φωτογραφικό και δημοσιογραφικό υλικό για τις διαδηλώσεις των καπνεργατών στη Θεσσαλονίκη το 1936. Ο ποιητής, ο σκηνοθέτης και η ερμηνεύτρια συνέβαλαν με διαφορετικό τρόπο στην παραγωγή.

Στη Μελανόμορφη Κλυταιμνήστρα, που παρουσίασε στο Τόπος Αλλού το 2005, συνέθεσε μια διαδρομή στην Ορέστεια του Αισχύλου με κέντρο την Κλυταιμνήστρα. Εξηγούσε ότι υπονοεί καταστάσεις και στοιχεία διαφορετικών προσώπων. Η πυκνή αυτή ερμηνεία στρέφει την προσοχή στην ανάγνωση της σκηνής: το κοινό παρατηρεί μια πράξη και διαμορφώνει περισσότερες πιθανές εξηγήσεις.

Η παρακαταθήκη της Παπαθανασίου ενώνει ερμηνεία, διεθνείς περιοδείες και φορείς που μετέφεραν το θέατρο πέρα από μια κεντρική σκηνή. Η εξήγησή της για όσα υπονοούνται προσφέρει χρήσιμη νεοελληνική άσκηση. Μετά το προσαρμοσμένο κείμενο, χωρίστε το χαρτί σε δύο στήλες: τι βλέπω και τι υποθέτω. Περιγράψτε ένα πρόσωπο που κρατά χαρτί δίπλα σε κλειστή πόρτα. Στην πρώτη γράψτε ορατή πράξη με βλέπω ή παρατηρώ. Στη δεύτερη δώστε πιθανή εξήγηση με υποθέτω ή ίσως. Προσθέστε διαφορετική εξήγηση και συγκρίνετε. Είναι δική σας σκηνή εξάσκησης. Καλλιεργεί ακριβή παρατήρηση, ρήματα ερμηνείας και τη διάκριση ανάμεσα σε στοιχείο και πιθανή ανάγνωση μιας χειρονομίας.

• Γεννήθηκε στην Άμφισσα το 1918· πέθανε τον Ιούνιο του 2020.
• Ιδρυτικό μέλος και πρωταγωνίστρια του Πειραϊκού Θεάτρου, 1957–1966.
• Συνίδρυσε τη μη κερδοσκοπική πολιτιστική εταιρεία Δεσμοί το 1975.
• Στην Ηλέκτρα του Εθνικού Θεάτρου το 1996 έπαιζε την Κλυταιμνήστρα δίπλα στην Ηλέκτρα της Λυδίας Κονιόρδου.