Μαρία Κυρτζάκη

Η Μαρία Κυρτζάκη γεννήθηκε στην Καβάλα το 1948. Σπούδασε Μεσαιωνική και Νεοελληνική Φιλολογία στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης και κατόπιν εγκαταστάθηκε στην Αθήνα. Η πρώιμη συλλογή Σιωπηλές κραυγές εκδόθηκε στην Καβάλα το 1966. Η πόλη και οι φωνές της μνήμης επέστρεφαν στη γραφή της.

Οι λέξεις του 1973 και Ο κύκλος του 1976 ανοίγουν την περίοδο που συγκεντρώθηκε αργότερα σε ενιαίο τόμο. Ακολούθησαν, μεταξύ άλλων, Η γυναίκα με το κοπάδι το 1982, Ημέρια νύχτα το 1989, Σχιστή οδός το 1992, Μαύρη θάλασσα το 2000 και Λιγοστό και να χάνεται το 2002. Η συγκεντρωτική έκδοση Στη μέση της ασφάλτου, του 2005, περιλαμβάνει ποιήματα της περιόδου 1973–2002.

Εργάστηκε στο Τρίτο Πρόγραμμα της Ελληνικής Ραδιοφωνίας και επαγγελματικά στη γλωσσική και τυπογραφική επιμέλεια βιβλίων. Μετέφρασε το Σαν Έλληνας του Στίβεν Μπέρκοφ, που ανέβασαν οι Μορφές στο Θέατρο Εμπρός, και δίδαξε γλώσσα στη δραματική σχολή του. Έτσι η ακρίβεια του γραπτού συναντούσε την προφορική εκτέλεση. Πέθανε το 2016, αφήνοντας ποίηση, ηχογραφήσεις και διαρκές ενδιαφέρον για όσα μπορεί να μεταφέρει μια φωνή.

Στην ποίηση της Κυρτζάκη η ομιλία σπάνια είναι εύκολη. Μια φωνή συναντά φόβο, βία, επιθυμία ή δυσκολία να φτάσει στον άλλον. Οι λέξεις μοιάζουν τραυματισμένες ή ανεπαρκείς, αλλά το ποίημα επιμένει στην επαφή. Επαναλήψεις και άμεση προσφώνηση δίνουν σε πολλά σημεία την ένταση λόγου που ξετυλίγεται μπροστά σε ακροατή.

Στις πρώτες συλλογές η δημόσια ιστορία μπαίνει στην ιδιωτική εμπειρία. Η δικτατορία ανήκει στον κόσμο όπου οι φωνές περιορίζονται και η εμπιστοσύνη δυσκολεύει. Αργότερα επιστρατεύονται μύθοι και δραματικά πρόσωπα, χωρίς να χάνεται η σωματική ένταση. Η γυναίκα που μιλά δεν εικονογραφεί απλώς αρχαία ιστορία: γνώριμες αφηγήσεις γίνονται τόποι δοκιμής εξουσίας, πόθου και ευαλωτότητας.

Το Ας μιλήσουμε, από τις Λέξεις, συνδέει πρόσκληση στην ομιλία με εικόνες φόβου και θανάτου. Η φαινομενική στροφή προς την αισιοδοξία έχει πικρό υπόστρωμα. Ο τόνος γίνεται ουσιώδης: η ίδια σύντομη φράση ακούγεται φιλόξενη, επείγουσα ή πληγωμένη. Στις δικές της ηχογραφημένες αναγνώσεις ακούμε παύσεις, ρυθμό και έμφαση. Ραδιόφωνο και θέατρο ανήκουν στην ίδια εξερεύνηση της γλώσσας ως συμβάντος μεταξύ ανθρώπων.

Το αρχείο της ποιήτριας διατηρεί ποιήματα, χειρόγραφα και δικές της ηχογραφημένες αναγνώσεις. Ξεκινήστε από τον τίτλο Ας μιλήσουμε και το προσαρμοσμένο ελληνικό κείμενο. Υπογραμμίστε τα ρήματα μετά το ας και φτιάξτε δύο νέες κοινές προτάσεις: ας ανοίξουμε το παράθυρο και ας καθίσουμε δίπλα. Διαβάστε τες ζεστά και κατόπιν ανυπόμονα, προσέχοντας την επίδραση της φωνής. Γράψτε διάλογο τεσσάρων ατάκων: κάποιος προτείνει μια πράξη και ο άλλος συμφωνεί ή προτείνει κάτι διαφορετικό. Η καθημερινή άσκηση εξασκεί προτάσεις και απαντήσεις. Επιστρέψτε μετά στο ποίημα και αναρωτηθείτε γιατί η πρόσκλησή του είναι πιο ταραγμένη από μια συνηθισμένη συνομιλία.

• Εργάστηκε στη γλωσσική και τυπογραφική επιμέλεια βιβλίων.
• Δίδαξε γλώσσα στη δραματική σχολή Εμπρός.
• Ο συγκεντρωτικός τόμος του 2005 περιλαμβάνει ποιήματα του 1973–2002.