Δημήτριος Βικέλας

Ο Βικέλας γεννήθηκε στις 15 Φεβρουαρίου 1835 στην Ερμούπολη της Σύρου, τότε το πιο πολυσύχναστο λιμάνι της Ελλάδας, σε οικογένεια εμπόρων· η οικογένεια του πατέρα του καταγόταν από τη Βέροια και η μητέρα του ανήκε στην οικογένεια Μελά της Κωνσταντινούπολης. Τα παιδικά του χρόνια ήταν ανήσυχα και φιλάσθενα, και η οικογένεια μετακινούνταν ανάμεσα στη Σύρο, την Κωνσταντινούπολη και την Οδησσό. Στα δεκαεπτά του στάλθηκε στο Λονδίνο για να δουλέψει στον εμπορικό οίκο των θείων του, των αδελφών Μελά. Έμεινε εκεί ένα τέταρτο του αιώνα, έγινε συνέταιρος, έκανε μια άνετη περιουσία και σπούδασε βοτανική και αρχιτεκτονική στον ελεύθερο χρόνο του στο University College. Το 1866 παντρεύτηκε την Καλλιόπη Γεραλοπούλου· η μακρόχρονη ψυχική της ασθένεια σκοτείνιασε αργότερα τη ζωή του, και το 1877 το ζευγάρι μετακόμισε στο Παρίσι για τη θεραπεία της.

Σε όλο αυτό το διάστημα έγραφε: ποιήματα, δοκίμια για τη βυζαντινή ιστορία, μεταφράσεις του Σαίξπηρ και, το 1879, το μυθιστόρημα που τον έκανε γνωστό. Στο Παρίσι έγινε ο Έλληνας λόγιος που συμβουλεύονταν οι Γάλλοι μελετητές, και το 1894 ο Πανελλήνιος Γυμναστικός Σύλλογος του ζήτησε να τον εκπροσωπήσει σε ένα συνέδριο για τον αθλητισμό στη Σορβόνη. Αποδείχτηκε ότι ήταν το συνέδριο του Πιερ ντε Κουμπερτέν για την αναβίωση των Ολυμπιακών Αγώνων. Ο Βικέλας υποστήριξε την Αθήνα ως πρώτη διοργανώτρια πόλη, κέρδισε και εξελέγη πρόεδρος της νέας Διεθνούς Ολυμπιακής Επιτροπής, αφού οι κανόνες τότε έδιναν την προεδρία στην επόμενη διοργανώτρια χώρα.

Μετά την επιτυχία των Αγώνων του 1896 εγκαταστάθηκε στην Αθήνα, παρέδωσε την προεδρία της ΔΟΕ στον Κουμπερτέν και αφιέρωσε τα τελευταία του χρόνια στη λαϊκή παιδεία. Πέθανε στην Αθήνα στις 7 Ιουλίου 1908.

Ο Λουκής Λάρας (1879) είναι ένα σύντομο μυθιστόρημα σε πρώτο πρόσωπο, που το αφηγείται ένας γέρος Έλληνας έμπορος στο Λονδίνο, ο οποίος θυμάται πώς, νέος από τη Χίο, έζησε την Επανάσταση του 1821. Δεν είναι ήρωας: φεύγει με την οικογένειά του από τη σφαγή της Χίου το 1822, κρύβεται, εμπορεύεται, χάνει τα πάντα και ξαναρχίζει, και το βιβλίο είναι σιωπηλά περήφανο γι' αυτό το καθημερινό θάρρος. Γραμμένο σε καθαρή καθαρεύουσα και δημοσιευμένο πρώτα σε συνέχειες στο περιοδικό Εστία, μεταφράστηκε μέσα σε λίγα χρόνια στα γαλλικά, αγγλικά, γερμανικά, ιταλικά και σε αρκετές άλλες γλώσσες, το πρώτο ελληνικό μυθιστόρημα που ταξίδεψε τόσο μακριά, και άνοιξε τον δρόμο για το ρεαλιστικό διήγημα της δεκαετίας του 1880. Τα Διηγήματα (1887) του είναι γραμμένα με τον ίδιο ήρεμο, παρατηρητικό τρόπο.

Ο Βικέλας ήταν επίσης ο πρώτος σοβαρός μεταφραστής του Σαίξπηρ στα ελληνικά: από το 1876 δημοσίευσε τα έργα Ρωμαίος και Ιουλιέτα, Οθέλλος, Βασιλιάς Ληρ, Άμλετ, Μάκβεθ και Ο έμπορος της Βενετίας, και οι μεταφράσεις του ήταν αυτές που χρησιμοποιούσαν τα ελληνικά θέατρα για μια ολόκληρη γενιά. Τα δοκίμιά του, όπως το Περί Βυζαντινών (1874), υπερασπίζονταν τους βυζαντινούς αιώνες σε μια εποχή που οι δυτικοί μελετητές τους απέρριπταν. Τα απομνημονεύματά του, Η ζωή μου, εκδόθηκαν μετά τον θάνατό του. Και το τελευταίο μεγάλο του έργο δεν ήταν βιβλίο: το 1899 ίδρυσε τον Σύλλογο προς Διάδοσιν Ωφελίμων Βιβλίων, που τύπωνε φτηνά, καλογραμμένα βιβλιαράκια για την ιστορία, την επιστήμη και την υγεία για τους απλούς Έλληνες αναγνώστες, έναν σύλλογο που εκδίδει ακόμη και σήμερα.

Στην Ελλάδα ο Βικέλας θυμάται κανείς πρώτα για τους Ολυμπιακούς Αγώνες και ύστερα για το μυθιστόρημα. Κάθε αφήγηση των Αγώνων του 1896 και κάθε ολυμπιακό μουσείο, μαζί και εκείνο της Λοζάνης, τον αναφέρει ως τον πρώτο πρόεδρο της ΔΟΕ, και το πορτρέτο του βρίσκεται δίπλα σε εκείνο του Κουμπερτέν στην ιστορία του κινήματος. Ο Λουκής Λάρας διδάσκεται σε αποσπάσματα στο σχολείο και διατίθεται δωρεάν στο διαδίκτυο, στα ελληνικά και σε μετάφραση· ο λιτός, αξιοπρεπής του λόγος είναι ένα καλό πρώτο μεγάλο ανάγνωσμα για μαθητή που έχει φτάσει στο Β1 ή στο Β2. Ο Σύλλογος προς Διάδοσιν Ωφελίμων Βιβλίων λειτουργεί ακόμη στην Αθήνα. Οδοί Βικέλα υπάρχουν στην Αθήνα, στη Σύρο και αλλού, και η δημόσια βιβλιοθήκη του Ηρακλείου στην Κρήτη, η Βικελαία Βιβλιοθήκη, προήλθε από τη δωρεά των δικών του βιβλίων που έκανε στην πόλη το 1908.

• Έγινε πρόεδρος της ΔΟΕ επειδή ο κανόνας του 1894 όριζε ότι ο πρόεδρος έπρεπε να προέρχεται από τη χώρα των επόμενων Αγώνων, κι εκείνος μόλις είχε κερδίσει τους Αγώνες για την Αθήνα.
• Μετέφραζε Σαίξπηρ τα βράδια, ενώ διηύθυνε εμπορική επιχείρηση στο Σίτι του Λονδίνου.
• Ο Λουκής Λάρας μεταφράστηκε σε περισσότερες από δέκα γλώσσες μέσα σε λίγα χρόνια από την έκδοσή του το 1879.
• Η προσωπική του βιβλιοθήκη, δωρισμένη στην πόλη του Ηρακλείου, έγινε η Βικελαία Δημοτική Βιβλιοθήκη, μία από τις μεγαλύτερες της Ελλάδας.