Η ζωή
Η Χρύσα Προκοπάκη γεννήθηκε στην Κομοτηνή και μεγάλωσε στην Αθήνα, όπου σπούδασε φιλολογία. Συνέχισε με μεταπτυχιακές σπουδές στο Παρίσι. Δίδαξε νεοελληνική φιλολογία στο Paris III και αργότερα λογοτεχνική μετάφραση στην Αθήνα, στο μεταφραστικό κέντρο του Γαλλικού Ινστιτούτου και στο Ευρωπαϊκό Κέντρο Μετάφρασης, το ΕΚΕΜΕΛ.
Η ποίησή της εκδόθηκε στις Αποστάσεις το 1973, στο Αλωνάκι το 1976 και στον Χλωρό παράδεισο το 1982. Παράλληλα ανέπτυξε συστηματική έρευνα για τον Γιάννη Ρίτσο. Η πορεία προς τη Γκραγκάντα ή οι περιπέτειες του οράματος κυκλοφόρησε το 1981. Ανθολόγησε και επιμελήθηκε την Ανθολογία Γιάννη Ρίτσου, που εκδόθηκε το 2000.
Ασχολήθηκε εκτενώς και με τον Στρατή Τσίρκα. Μαζί με την Catherine Lerouvre μετέφρασε τις Ακυβέρνητες πολιτείες στα γαλλικά, σε έκδοση του 1971. Το χρονολόγιό της Στα ίχνη του Στρατή Τσίρκα ακολούθησε το 1985. Οι θεατρικές μεταφράσεις, μεταξύ άλλων Μολιέρου και Τσέχοφ, έφεραν άλλο κοινό στην ελληνική γλώσσα της. Διδασκαλία, ποίηση και έρευνα αναπτύχθηκαν μέσα από επανειλημμένες συναντήσεις με τις απαιτήσεις της γλώσσας ενός άλλου συγγραφέα.
Το έργο
Η ποίηση της Προκοπάκη αξίζει προσοχή δίπλα στη δουλειά της για άλλους συγγραφείς. Στο πρώτο ποίημα του Χλωρού παραδείσου, ξεχειλισμένα κουτιά συγκεντρώνουν χαρτιά, διαβατήριο και δαντέλα. Τα αντικείμενα είναι υλικά πράγματα, αλλά κουβαλούν ιστορίες. Το πού θα μεταφερθούν γίνεται ερώτημα για όσα διασώζονται ή παραδίδονται σε άλλον.
Το ποίημα προχωρά με συσσώρευση λεπτομερειών. Φθαρμένο χαρτί και χειροποίητη οικιακή εργασία μοιράζονται χώρο με ένα έγγραφο διέλευσης συνόρων. Η μνήμη εμφανίζεται μέσα από υφές και διατάξεις, όχι από απλή αφήγηση γεγονότων. Τα πράγματα δεν τακτοποιούνται σε εύτακτο μουσείο: η αφθονία τους δημιουργεί πίεση, δισταγμό και εκκρεμή εργασία.
Η φιλολογική έρευνα ακολουθεί άλλες μορφές προσοχής: ερμηνεία, χρονολόγηση, επιλογή και εκδοτική φροντίδα. Η ανθολογία του Ρίτσου προτείνει διαδρομή σε μεγάλο ποιητικό έργο, ενώ οι μελέτες για τον Τσίρκα συνδέουν ανάγνωση και ιστορικό πλαίσιο. Η μετάφραση απαιτεί διαφορετικές αποφάσεις. Στον ελληνικό Μολιέρο της, ο στίχος πρέπει να παραμένει εκφωνήσιμος στη σκηνή. Σημασία, ρυθμός και ανάσα ηθοποιού συνδέουν τη λογοτεχνική δουλειά με την παράσταση.
Η κληρονομιά στη σημερινή Ελλάδα
Διαβάστε το πρώτο ποίημα του Χλωρού παραδείσου στον Κύκλο Ποιητών και χρησιμοποιήστε το προσαρμοσμένο κείμενο για μια άσκηση πακεταρίσματος. Σημειώστε τρία αντικείμενα με τα άρθρα τους: το διαβατήριο, τη φωτογραφία και τα χαρτιά. Αντικαταστήστε τα με το, τη ή τα σε νέες προτάσεις για φύλαξη ή τοποθέτηση. Πείτε πρώτα το ουσιαστικό και κατόπιν την αντωνυμία, ελέγχοντας αν ο ακροατής καταλαβαίνει την αναφορά. Ζωγραφίστε ένα αντικείμενο και προσθέστε δική σας πρόταση για μια ανάμνηση που κουβαλά. Έτσι η πρακτική στις ελληνικές αντωνυμίες συνδέεται με την προσοχή του ποιήματος στα πράγματα και στις ιστορίες τους.
Το ξέρατε;
- Έγραψε τρεις ποιητικές συλλογές που εξέδωσε ο Κέδρος.
- Μετέφρασε για γαλλόφωνους αναγνώστες και για ελληνικές σκηνές.
- Δίδαξε λογοτεχνική μετάφραση στο κέντρο του Γαλλικού Ινστιτούτου και στο ΕΚΕΜΕΛ στην Αθήνα.
Βασικά έργα
| Τίτλος | Σημασία | Έτος |
|---|---|---|
| Αποστάσεις | Αποστάσεις | 1973 |
| Το αλωνάκι | Το αλωνάκι | 1976 |
| Η πορεία προς τη Γκραγκάντα ή οι περιπέτειες του οράματος | Η πορεία προς τη Γκραγκάντα ή οι περιπέτειες του οράματος — μελέτη για τον Ρίτσο | 1981 |
| Ο χλωρός παράδεισος | Ο χλωρός παράδεισος | 1982 |
| Στα ίχνη του Στρατή Τσίρκα | Στα ίχνη του Στρατή Τσίρκα — χρονολόγιο | 1985 |
Μια φράση που μένει
Ξεχείλιζαν τα χαρτοκούτια, και πού να τα πας,
Xechílizan ta chartokoútia, kai poú na ta pas,
