Σιμωνίδης ο Κείος

Ο Σιμωνίδης καταγόταν από την Κέα, που εμφανίζεται στις αρχαίες πηγές και ως Κέως. Η ζωή του τοποθετείται παραδοσιακά περίπου στο 556–468 π.Χ., από την ύστερη αρχαϊκή εποχή έως τους Περσικούς Πολέμους. Οι ιστορίες της ελληνικής λογοτεχνίας συνδέουν την πορεία του με Αθήνα, Θεσσαλία και Σικελία, όπου ηγεμόνες και εύποροι προστάτες υποστήριζαν ποιητές και δημόσιες εκτελέσεις. Η δουλειά του ανήκει σε έναν κόσμο όπου τα τραγούδια μπορούσαν να επαινέσουν προστάτη, να τιμήσουν νίκη ή να δώσουν δημόσια μορφή στο πένθος. Η λατινική γραφή Simonides και το ελληνικό Σιμωνίδης δηλώνουν τον ίδιο Κείο ποιητή.

Η σωζόμενη μαρτυρία είναι άνιση. Ο Πλάτωνας εισάγει ρητά τραγούδι προς τον Σκόπα, ενώ ο Διόδωρος παραθέτει ποίημα για τους νεκρούς των Θερμοπυλών. Τα χωρία τεκμηριώνουν ποικίλη ποιητική φήμη, αλλά δεν προσφέρουν συνεχή αφήγηση των μετακινήσεων ή των εμπειριών του. Μεταγενέστεροι συγγραφείς τον έκαναν και ήρωα αξιομνημόνευτων ιστοριών. Ο Κικέρων διηγείται ότι αναγνώρισε θύματα μετά την κατάρρευση αίθουσας συμποσίου, θυμούμενος τις θέσεις τους στο τραπέζι, συνδέοντας την ιστορία με την καλλιέργεια της μνήμης. Πρόκειται για μεταγενέστερη λογοτεχνική παράδοση και όχι σύγχρονη καταγραφή του γεγονότος. Έτσι η βιογραφία και η φήμη προκύπτουν από διαφορετικές μαρτυρίες: σωζόμενους στίχους, αρχαία συζήτηση και πολύ μεταγενέστερες αφηγήσεις.

Η ποίηση του Σιμωνίδη σώζεται κυρίως σε αποσπάσματα που παραθέτουν άλλοι συγγραφείς. Οι νεότερες εκδόσεις αναγνωρίζουν πολλά από αυτά με αριθμούς. Το απόσπασμα 542 PMG, το τραγούδι για τον Σκόπα, συζητά τη δυσκολία να γίνει κανείς αληθινά καλός. Στον «Πρωταγόρα» του Πλάτωνα οι ομιλητές εξετάζουν πιθανή αντίφαση, ξεχωρίζοντας εν μέρει το να γίνεσαι καλός από το να είσαι καλός. Η ερμηνεία ανήκει σε φιλοσοφικό διάλογο, όχι σε εξήγηση που δίνει ο ίδιος ο ποιητής. Το απόσπασμα 521 PMG, που παραδίδει ο Στοβαίος, μιλά για την αβεβαιότητα της ανθρώπινης τύχης.

Το χωρίο που συνήθως ονομάζεται «Δανάη», απόσπασμα 543 PMG, παρουσιάζει μητέρα και παιδί στη θάλασσα. Ο ανήσυχος λόγος της Δανάης αντιπαρατίθεται στον κοιμισμένο μικρό Περσέα· η σκηνή ανήκει στον μύθο. Ο έπαινος των νεκρών των Θερμοπυλών, απόσπασμα 531 PMG, στρέφει το πένθος προς διαρκή ανάμνηση. Ο Διόδωρος το παραθέτει ρητά ως έργο του Σιμωνίδη. Είναι διαφορετικό από το περίφημο σπαρτιατικό επίγραμμα που απευθύνεται σε ξένο. Ο Ηρόδοτος παραδίδει το επίγραμμα χωρίς να ονομάζει συγγραφέα τον Σιμωνίδη. Τον συνδέει ειδικά με την επιγραφή για τον μάντη Μεγιστία. Η διάκριση έχει σημασία: η μεγάλη μεταγενέστερη φήμη δεν κάνει κάθε γνωστό αρχαίο επίγραμμα ασφαλώς δικό του. Έπαινος, θρήνος και στοχασμός παραμένουν ορατά στα αποσπάσματα.

Ο Σιμωνίδης παραμένει προσιτός μέσα από ελληνικές ανθολογίες, τη συζήτηση του Πλάτωνα και τη μνήμη των Θερμοπυλών. Ξεκινήστε από το σύντομο παράθεμα και τη δική μας νεοελληνική απόδοση. Το Β1 αφορά το διασκευασμένο κείμενο της σελίδας, όχι την αυτόνομη γνώση του αρχαίου ποιήματος. Έπειτα συγκρίνετε δύο δικές μας προτάσεις: «Είμαι αρχάριος στα ελληνικά» και «Με την εξάσκηση γίνομαι πιο άνετος». Η πρώτη περιγράφει κατάσταση, η δεύτερη αλλαγή. Διαλέξτε έναν μικρό γλωσσικό στόχο και εξηγήστε πώς θα εξασκηθείτε. Η δραστηριότητα παίρνει αφορμή από τη διάκριση του διαλόγου, χωρίς να αποδίδει στον Σιμωνίδη συμβουλές εκμάθησης γλωσσών.

• Η Κέως είναι το νησί που σήμερα συνήθως λέμε Κέα.
• Ο Πλάτωνας παραθέτει τραγούδι του Σιμωνίδη προς τον Σκόπα.
• Το απόσπασμα «Δανάη» παρουσιάζει μυθική μητέρα με το παιδί της.
• Το σπαρτιατικό επίγραμμα έχει λιγότερο ασφαλή πατρότητα από όσο υποδηλώνουν δημοφιλείς αφηγήσεις.