Γεώργιος Μπαμπινιώτης

Σπούδασε φιλολογία στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, όπου αποφοίτησε το 1962 και αναγορεύτηκε διδάκτορας το 1969. Οι σπουδές στην Κολωνία από το 1969 έως το 1971 τον έφεραν σε επαφή με τη σύγχρονη γλωσσολογική θεωρία και τις μεθόδους ανάλυσης. Έγινε καθηγητής γλωσσολογίας στην Αθήνα το 1973 και κράτησε την έδρα μέχρι το 2006. Διετέλεσε επίσης κοσμήτορας της Φιλοσοφικής και πρύτανης του Πανεπιστημίου από το 2000 έως το 2006. Η διδασκαλία και η θεσμική εργασία αποτέλεσαν το πλαίσιο μιας πορείας που συνδύαζε έρευνα, εγχειρίδια και δημόσια εξήγηση.

Σε συνέντευξη του 2024 θυμήθηκε τους φιλολόγους που ενθάρρυναν το ενδιαφέρον του για τη γλώσσα και την εφημερίδα που εξέδιδε ως μαθητής. Τα κύρια άρθρα και οι συνεντεύξεις έδιναν στον λόγο του άμεσο κοινό πριν γίνει επιστημονικό αντικείμενο. Αργότερα συνέχισε πέρα από τα αμφιθέατρα, με άρθρα, διαλέξεις και εκπομπές. Στην τηλεόραση συμμετείχε στις εκπομπές Οι λέξεις φταίνε με τη Βίκυ Φλέσσα, ενώ οι διαλέξεις του έφταναν και σε ενήλικο κοινό μέσα από το Ελεύθερο Πανεπιστήμιο της Στοάς του Βιβλίου. Σε αυτά τα περιβάλλοντα εξηγούσε πώς λειτουργούν οι ελληνικές λέξεις, προσκαλώντας τους ομιλητές να προσέχουν τη γλώσσα που χρησιμοποιούν.

Το Λεξικό τής Νέας Ελληνικής Γλώσσας κυκλοφόρησε το 1998. Δίπλα στους ορισμούς υπάρχουν πληροφορίες για ορθογραφία, ιστορία και συγγενικές εκφράσεις, με σχόλια χρήσης. Η μορφή του ενθαρρύνει την εξερεύνηση ενός λήμματος πέρα από μια απλή αντιστοιχία σε άλλη γλώσσα. Το Λεξικό για το σχολείο και το γραφείο του 2004 απαντά σε καθημερινές ανάγκες εκπαίδευσης και εργασίας. Τα βιβλία αυτά ανήκουν σε μια ευρύτερη συνεργατική λεξικογραφική προσπάθεια, με ερευνητές, συντάκτες και ειδικούς συνεργάτες.

Μαζί με τον Χρήστο Κλαίρη και άλλους συνεργάτες συνέταξε τη Γραμματική τής Νέας Ελληνικής, που κυκλοφόρησε ως ενιαίος τόμος το 2005. Η δομολειτουργική και επικοινωνιακή προσέγγιση συνδέει τους γραμματικούς τύπους με όσα κάνουν οι ομιλητές χρησιμοποιώντας τους. Το Ετυμολογικό λεξικό, με πρώτη έκδοση το 2009, παρακολουθεί την προέλευση και την εξέλιξη των λέξεων. Το Λεξικό Συνωνύμων και Αντωνύμων, που πρωτοκυκλοφόρησε το 2011, εξετάζει σχέσεις και διαφορές ανάμεσα σε λέξεις με κοντινές ή αντίθετες σημασίες. Τα έργα αυτά προσφέρουν διαφορετικούς δρόμους προς την ίδια πρόταση: τη δομή της, την ιστορία μιας λέξης και την επιλογή που ταιριάζει σε μια συγκεκριμένη περίσταση.

Τα λεξικά του παραμένουν μέρος της ελληνικής κουλτούρας των βιβλίων αναφοράς, με αναθεωρημένες εκδόσεις και ψηφιακές εφαρμογές ορισμένων τίτλων. Τα άρθρα και οι συνεντεύξεις του φέρνουν επίσης ερωτήματα έκφρασης στη δημόσια συζήτηση. Έτσι, το έργο του συνδέει την άμεση απορία του μαθητή με μια λεπτομερέστερη περιγραφή της γλώσσας.

Διαβάστε το διαβαθμισμένο κείμενο και συγκρίνετε Η τιμή είναι δέκα ευρώ με Είναι μεγάλη τιμή για μένα. Ποιες γειτονικές λέξεις δείχνουν χρήματα και ποιες τιμητική αναγνώριση; Βρείτε το τιμή σε λεξικό, εντοπίστε τις σχετικές σημασίες και διαβάστε παράδειγμα πριν γράψετε δική σας πρόταση. Σημειώστε χωριστά το λήμμα και τους πιθανούς κλιτούς τύπους του. Η άσκηση Β1 εξασκεί την επιλογή σημασίας από συμφραζόμενα με υποστήριξη· δεν απαιτεί αυτόνομη ανάγνωση ολόκληρου επιστημονικού έργου.

• Το βασικό λεξικό του πρωτοκυκλοφόρησε το 1998.
• Συνέγραψε μεγάλη νεοελληνική γραμματική με τον Χρήστο Κλαίρη και άλλους συνεργάτες.
• Τα βιβλία αναφοράς του καλύπτουν ετυμολογία, συνώνυμα και αντώνυμα.