Θανάσης Βαλτινός

Ο Θανάσης Βαλτινός γεννήθηκε στο Καστρί Κυνουρίας το 1932. Τα παιδικά χρόνια και το σχολείο τον έφεραν στη Σπάρτη, στο Γύθειο και στην Τρίπολη κατά την Κατοχή και τον Εμφύλιο. Μετακόμισε στην Αθήνα το 1950, μπήκε στην Πάντειο και έπειτα την άφησε για να σπουδάσει κινηματογράφο στη Σχολή Σταυράκου. Το σινεμά και η λογοτεχνία έγιναν αλληλένδετα μέρη της εργασίας του.

Δημοσίευε πεζογραφία τη δεκαετία του 1950. Η κάθοδος των εννιά εμφανίστηκε στις Εποχές το 1963· η πρώτη αυτοτελής έκδοση ακολούθησε το 1978. Το Συναξάρι Αντρέα Κορδοπάτη δημοσιεύτηκε σε συνέχειες το 1964, πριν από την έκδοση σε βιβλίο το 1972. Στο σινεμά μοιράστηκε το βραβείο πρωτότυπου σεναρίου των Καννών το 1984 με τον Θόδωρο Αγγελόπουλο και τον Τονίνο Γκουέρα για το Ταξίδι στα Κύθηρα.

Μετέφρασε αρχαία τραγωδία στα νέα ελληνικά για το Θέατρο Τέχνης του Κάρολου Κουν. Τα Στοιχεία για τη δεκαετία του ’60, του 1989, πήραν το Κρατικό Βραβείο Μυθιστορήματος το 1990. Έγινε τακτικό μέλος της Ακαδημίας Αθηνών το 2008 και πρόεδρός της το 2016. Πέθανε στις 30 Οκτωβρίου 2024. Πεζογραφία, σενάριο και μετάφραση προσέχουν τη φωνή που αφηγείται και τη γλώσσα που της δίνει μορφή.

Ο Βαλτινός αφήνει συχνά μια φωνή, μια επιστολή ή ένα απόσπασμα να σηκώσει μεγαλύτερο βάρος από μια εκτενή εξήγηση. Η πεζογραφία του συμπυκνώνει γεγονότα και αφήνει κενά ανάμεσα στις αφηγήσεις. Ο αναγνώστης ακούει διαφορές λεξιλογίου, ρυθμού και οπτικής, αναρωτιέται ποιος μιλά, σε ποιον και με ποια γνώση. Οι τεκμηριωτικές μορφές συμμετέχουν στην κατασκευή της μυθοπλασίας.

Η κάθοδος των εννιά ακολουθεί μια μικρή ομάδα μέσα στη βία του ελληνικού Εμφυλίου. Το Συναξάρι Αντρέα Κορδοπάτη δίνει λογοτεχνική μορφή στην αφήγηση ενός μετανάστη για την Αμερική. Το Μπλε βαθύ σχεδόν μαύρο (1985) στρέφεται στον μονόλογο μιας γυναίκας, δείχνοντας πώς μια διαφορετική φωνή οργανώνει ολόκληρη αφήγηση.

Τα Στοιχεία για τη δεκαετία του ’60 συνθέτουν επιστολές, ρεπορτάζ και άλλες καθημερινές γραπτές μορφές. Ο Βαλτινός περιέγραψε την έρευνα σε εφημερίδες και τη δουλειά με συλλογές επιστολών· η επιλογή και η διάταξη δημιουργούν τους δεσμούς του μυθιστορήματος. Η Ορθοκωστά (1994) συγκεντρώνει φωνές γύρω από την πολεμική βία στην Κυνουρία και προκάλεσε έντονη πολιτική και ιστορική συζήτηση. Η υποδοχή της δείχνει πώς η λογοτεχνία συμμετέχει στη διαφιλονικούμενη δημόσια μνήμη. Μικρές λεκτικές επιλογές αποκαλύπτουν απόσταση, οικειότητα και εξουσία. Η γλώσσα ενός απλού αιτήματος λέει πολλά για τη σχέση γράφοντος και παραλήπτη.

Ανοίξτε το σχολικό απόσπασμα Δύο γράμματα της Χαράς από τα Στοιχεία για τη δεκαετία του ’60. Βρείτε αποστολέα και παραλήπτη πριν συζητήσετε τι φανερώνουν οι επιστολές για τη μετανάστευση. Έπειτα γράψτε δικό σας αίτημα για μια διεύθυνση, άσχετο με τη ζωή των προσώπων. Σε φίλο: Σε παρακαλώ, στείλε μου τη διεύθυνση. Σε τυπικό παραλήπτη: Σας παρακαλώ, στείλτε μου τη διεύθυνση. Κρατήστε την πληροφορία ίδια, αλλά αλλάξτε μαζί χαιρετισμό, αντωνυμία και ρήμα. Ζητήστε από έναν άλλο άνθρωπο να απαντήσει στο ίδιο ύφος. Διαβάστε δυνατά και τις δύο ανταλλαγές. Η προσοχή του μυθιστορήματος στις επιστολές γίνεται πρακτική άσκηση στον αποδέκτη, στην ευγένεια και στη σαφήνεια του γραπτού νέου ελληνικού λόγου.

• Το «Θανάσης Βαλτινός» ήταν ψευδώνυμο του Αθανάσιου Σπανού.
• Η κάθοδος των εννιά πρωτοδημοσιεύτηκε σε περιοδικό το 1963· η πρώτη αυτοτελής έκδοση ακολούθησε το 1978.
• Το βραβείο σεναρίου των Καννών του 1984 το μοιράστηκε με τον Αγγελόπουλο και τον Γκουέρα.