Κατερίνα Αγγελάκη-Ρουκ

Η Κατερίνα Αγγελάκη-Ρουκ γεννήθηκε στην Αθήνα το 1939. Σπούδασε στην Ελλάδα, στη νότια Γαλλία και στη Γενεύη, όπου αποφοίτησε από τη σχολή μεταφραστών και διερμηνέων. Οι γλώσσες της περιλάμβαναν αγγλικά, γαλλικά και ρωσικά. Η εκπαίδευση αυτή στήριξε μια διαδρομή στην οποία η ελληνική ποιητική γραφή και η μεταφορά άλλων ποιητών στα ελληνικά έμειναν στενά συνδεδεμένες.

Το πρώτο δημοσιευμένο ποίημά της, Μοναξιά, εμφανίστηκε στην Καινούργια Εποχή το 1956, με την ενθάρρυνση του Νίκου Καζαντζάκη. Ακολούθησαν συλλογές από τις αρχές της δεκαετίας του 1960. Στις επόμενες δεκαετίες ανέπτυξε μια φωνή με κέντρο τη σωματική εμπειρία: έρωτας, μνήμη και γήρανση γίνονται ερωτήματα που ζει το σώμα. Αθήνα και Αίγινα ήταν σημαντικοί τόποι της δουλειάς της, ενώ αναγνώσεις και διαλέξεις την έφεραν σε πανεπιστήμια του εξωτερικού.

Μετέφρασε Ντύλαν Τόμας, Αντρέι Βοζνεσένσκι, Βλαντιμίρ Μαγιακόφσκι και Σέιμους Χήνυ. Τα δικά της ποιήματα κυκλοφόρησαν επίσης σε μεταφρασμένα βιβλία και διεθνείς ανθολογίες. Οι μνηστήρες (1984) πήραν το Β΄ Κρατικό Βραβείο Ποίησης το 1985. Ακολούθησαν, μεταξύ άλλων, το βραβείο Ουράνη της Ακαδημίας Αθηνών το 2000 και το Μεγάλο Βραβείο Γραμμάτων 2014 για τη συνολική προσφορά της. Πέθανε στις 21 Ιανουαρίου 2020. Το Αρχείο της ΕΡΤ διατηρεί συνεντεύξεις και αναγνώσεις όπου την ακούμε να συζητά για την ποίηση στα ελληνικά.

Η Αγγελάκη-Ρουκ ξεκινά συχνά από τη σωματική εμπειρία αντί για μια μακρινή αφηρημένη ιδέα. Ο τζίτζικας, που περιλαμβάνεται στην επίσημη σχολική ανθολογία, δίνει φωνή σε ένα έντομο. Το τραγούδι του, η καλοκαιρινή ζέστη και η ανακούφιση από ένα δροσερό αεράκι συνδέουν τη δημιουργία με την ανάγκη να συνεχιστεί η ζωή. Η διαφορά ανάμεσα στο πώς ακούει τον εαυτό του και στο πώς τον ακούν οι άλλοι θέτει ένα λεπτό ερώτημα καλλιτεχνικής έκφρασης.

Τα σκόρπια χαρτιά της Πηνελόπης (1977) φέρνουν μια μυθική γυναίκα στον σύγχρονο ποιητικό λόγο. Η οπτική της δίνει στην αναμονή και στην απουσία τη δική της φωνή. Οι μνηστήρες (1984) συνεχίζουν τη συνομιλία επιθυμίας, εμπειρίας και κληρονομημένων ιστοριών. Είναι νεοελληνικά ποιήματα που δίνουν σε οικεία μυθολογικά ονόματα νέα πλαίσια και ερωτήματα.

Η ύλη μόνη (2001) και Η ανορεξία της ύπαρξης (2011) τοποθετούν την υλική ζωή και την ύπαρξη μέσα στους τίτλους τους. Το βιβλίο Της μοναξιάς διπρόσωποι μονόλογοι (2016) αναπτύσσει διάλογο μέσα στη φαινομενική μοναξιά. Σε συνέντευξη του 2018 παρομοίασε την έμπνευση με την είσοδο σε δωμάτιο όπου καρέκλα, τοίχος ή κλειδαριά μπορούν να γίνουν αφετηρία. Η γραφή της ανανεώνει την προσοχή προς το οικείο.

Η Αγγελάκη-Ρουκ είναι προσιτή μέσα από σχολικές ανθολογίες, μεταφράσεις και καταγεγραμμένες συνομιλίες της ΕΡΤ. Αρχίστε από το προσαρμοσμένο κείμενο και διαλέξτε ένα φλιτζάνι ή ένα ποτήρι. Περιγράψτε το χρώμα του με βλέπω, αγγίξτε την επιφάνειά του και πείτε αν είναι λεία ή τραχιά· προσέξτε και τον ήχο του. Γράψτε τρεις δικές σας νεοελληνικές προτάσεις, καθεμία με διαφορετική αίσθηση. Συγκρίνετε το αντικείμενο πριν και μετά την προσθήκη κρύου νερού: πώς αλλάζει η περιγραφή της δροσιάς; Η άσκηση συνδέει την έμπνευση από το δωμάτιο και τα πράγματα με τη σωματική προσοχή του Τζίτζικα. Το Β1 στηρίζει τις περιγραφές· το ολόκληρο ποίημα χρειάζεται βοήθεια για εικόνες και οπτική.

• Το πρώτο δημοσιευμένο ποίημά της, Μοναξιά, εμφανίστηκε το 1956.
• Σπούδασε μετάφραση και διερμηνεία με αγγλικά, γαλλικά και ρωσικά.
• Οι μνηστήρες κυκλοφόρησαν το 1984 και πήραν το Β΄ Κρατικό Βραβείο Ποίησης το 1985.
• Η ΕΡΤ κατέγραψε τηλεοπτική συνομιλία μαζί της στα ελληνικά το 2003.