Μανόλης Ανδρόνικος

Ο Ανδρόνικος γεννήθηκε στις 23 Οκτωβρίου 1919 στην Προύσα (σήμερα Μπούρσα, στην Τουρκία), από πατέρα Σαμιώτη και μητέρα Ιμβρία. Μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή του 1922 η οικογένεια ήρθε πρόσφυγας στη Θεσσαλονίκη, την πόλη όπου έζησε την υπόλοιπη ζωή του. Το 1936 μπήκε στη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, όπου δάσκαλός του έγινε ο αρχαιολόγος Κωνσταντίνος Ρωμαίος· ως φοιτητής δούλεψε βοηθός του Ρωμαίου στον χώρο της Βεργίνας, ενός χωριού στους πρόποδες των Πιερίων. Πήρε το πτυχίο του το 1941.

Στη διάρκεια του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου διέφυγε από την κατεχόμενη Ελλάδα στη Μέση Ανατολή και υπηρέτησε εκεί στον ελληνικό στρατό. Μετά τον πόλεμο μπήκε στην Αρχαιολογική Υπηρεσία και από το 1949 άρχισε τις δικές του ανασκαφές στη Βεργίνα. Σπούδασε στην Οξφόρδη το 1954–55 κοντά στον μεγάλο ειδικό των ελληνικών αγγείων John Beazley και έκανε καριέρα στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, όπου έγινε τακτικός καθηγητής κλασικής αρχαιολογίας το 1964. Το 1976 άρχισε να σκάβει τη Μεγάλη Τούμπα, έναν τεράστιο τεχνητό λόφο της Βεργίνας, και την επόμενη χρονιά ήρθε η ανακάλυψη της ζωής του. Τα τελευταία του χρόνια τα αφιέρωσε στη μελέτη και τη δημοσίευση των ευρημάτων, και το 1992 τιμήθηκε με τον Μεγαλόσταυρο του Τάγματος του Φοίνικος. Πέθανε στη Θεσσαλονίκη στις 30 Μαρτίου 1992.

Για αιώνες κανείς δεν ήξερε ακριβώς πού βρίσκονταν οι Αιγές, η παλιά βασιλική πρωτεύουσα των Μακεδόνων. Ο Ανδρόνικος πέρασε σχεδόν τριάντα χρόνια στη Βεργίνα, ανασκάπτοντας πρώτα ένα απέραντο νεκροταφείο με μικρούς τύμβους της Εποχής του Σιδήρου και ύστερα τη Μεγάλη Τούμπα, πλάτους 110 μέτρων και ύψους περίπου 12 μέτρων. Το φθινόπωρο του 1977 η ομάδα του βρήκε τρεις τάφους. Ο ένας, μικρός και ήδη συλημένος, είχε μια υπέροχη τοιχογραφία με θέμα Η αρπαγή της Περσεφόνης, μία από τις ελάχιστες μεγάλες ελληνικές ζωγραφιές του τέταρτου αιώνα π.Χ. που σώθηκαν.

Στις 8 Νοεμβρίου 1977 άνοιξε τον Τάφο ΙΙ, έναν θολωτό μακεδονικό τάφο με ζωγραφισμένη σκηνή κυνηγιού στην πρόσοψη, ανέγγιχτο από την αρχαιότητα. Μέσα βρισκόταν μια ολόχρυση λάρνακα, διακοσμημένη με το δεκαεξάκτινο μακεδονικό αστέρι, με καμένα οστά τυλιγμένα σε πορφυρό ύφασμα, μαζί με ένα χρυσό στεφάνι από φύλλα βελανιδιάς, όπλα, θώρακα και ασημένια σκεύη. Ο Ανδρόνικος απέδωσε τον τάφο στον Φίλιππο Β΄, που δολοφονήθηκε το 336 π.Χ.· οι ειδικοί συζητούν ακόμη αν ανήκε στον Φίλιππο Β΄ ή στον Φίλιππο Γ΄ Αρριδαίο. Το 1978 βρέθηκε άθικτος ακόμη ένας τάφος, ο «Τάφος του Πρίγκιπα», πιθανότατα η ταφή του νεαρού Αλεξάνδρου Δ΄. Ο Ανδρόνικος εξήγησε τα ευρήματά του σε κατανοητά βιβλία για το κοινό, κυρίως στο Βεργίνα: οι βασιλικοί τάφοι (1984).

Ο τόπος που αξίζει να πάτε είναι η Βεργίνα, μία ώρα από τη Θεσσαλονίκη. Το Μουσείο των Βασιλικών Τάφων των Αιγών είναι χτισμένο μέσα στην ίδια τη Μεγάλη Τούμπα: περπατάτε κάτω από τη γη, στο μισοσκόταδο, μπροστά από τις προσόψεις των τάφων, και βλέπετε τη χρυσή λάρνακα, τα στεφάνια και τον θώρακα εκεί όπου βρέθηκαν. Οι Αιγές είναι Μνημείο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO από το 1996. Στη Θεσσαλονίκη ο δρόμος μπροστά από το Αρχαιολογικό Μουσείο φέρει το όνομα του Ανδρόνικου, απέναντι στέκεται μια προτομή του, και αρκετά σχολεία έχουν το όνομά του. Το αστέρι της Βεργίνας, από το καπάκι της λάρνακας, έχει γίνει σύμβολο της ελληνικής Μακεδονίας, σε σημαίες, νομίσματα και λογότυπα.

• Γεννήθηκε στην Προύσα της σημερινής Τουρκίας και ήρθε στη Θεσσαλονίκη παιδί πρόσφυγας μετά το 1922.
• Δούλεψε πρώτη φορά στη Βεργίνα ως φοιτητής βοηθός τη δεκαετία του 1930, περίπου σαράντα χρόνια πριν από τη μεγάλη του ανακάλυψη.
• Η χρυσή λάρνακα του Τάφου ΙΙ ζυγίζει περίπου έντεκα κιλά.
• Οι αρχαιολόγοι συζητούν ακόμη αν ο τάφος ανήκει στον Φίλιππο Β΄ ή στον Φίλιππο Γ΄ Αρριδαίο.