Νίκος Κούνδουρος

Ο Νίκος Κούνδουρος, που συναντάται στα λατινικά ως Nikos Koundouros ή Níkos Koúndouros, ήταν Έλληνας κινηματογραφιστής κρητικής καταγωγής, γεννημένος το 1926. Σπούδασε ζωγραφική και γλυπτική στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών της Αθήνας και αποφοίτησε το 1948. Αυτή η εκπαίδευση έμεινε ορατή στην προσοχή του στα πρόσωπα, στα σώματα, στο φως και στη διάταξη των μορφών μέσα στο κάδρο.

Στην Κατοχή εντάχθηκε στην αριστερή Αντίσταση και αργότερα στάλθηκε πολιτικός εξόριστος στη Μακρόνησο. Εκεί γνώρισε καλλιτέχνες όπως ο Θανάσης Βέγγος, που θα έπαιζε στις ταινίες του. Μετά την απελευθέρωσή του στράφηκε στο σινεμά. Η πρώτη του μεγάλου μήκους ταινία, Μαγική πόλη, παρουσιάστηκε το 1954, σε σενάριο της Μαργαρίτας Λυμπεράκη. Δύο χρόνια αργότερα ακολούθησε ο Δράκος, γραμμένος από τον Ιάκωβο Καμπανέλλη, με πρωταγωνιστή τον Ντίνο Ηλιόπουλο.

Στη στρατιωτική δικτατορία του 1967–1974 ο Κούνδουρος έζησε στο εξωτερικό, μεταξύ άλλων στο Παρίσι, στη Ρώμη και στο Λονδίνο. Με την αποκατάσταση της δημοκρατίας κινηματογράφησε πολιτικές συναυλίες και συγκεντρώσεις στην Ελλάδα. Οι μεταγενέστερες ταινίες του επέστρεψαν στην τραυματική ιστορία, ενώ οι θεατρικές σκηνοθεσίες διεύρυναν το ενδιαφέρον του για ελληνικές δραματικές και μουσικές παραδόσεις. Πέθανε στις 22 Φεβρουαρίου 2017. Το δίπτυχο Μονόγραμμα της ΕΡΤ, παραγωγής 2005, διασώζει τη δική του αφήγηση της καλλιτεχνικής και πολιτικής διαδρομής του.

Η Μαγική πόλη (1954) παρακολουθεί την επισφαλή ζωή των ανθρώπων σε μια φτωχή αθηναϊκή γειτονιά. Η καθημερινή δυσκολία δείχνει την επίδραση του ιταλικού νεορεαλισμού. Στον Δράκο (1956), ένας ασήμαντος υπάλληλος μοιάζει με καταζητούμενο εγκληματία και βρίσκει για λίγο αποδοχή μέσα από αυτή τη σύγχυση. Οι ασπρόμαυρες εικόνες, οι θεατρικές σκιές και η αντίθεση ανάμεσα στην ευαλωτότητα και την εξουσία δίνουν στην ιστορία την ανησυχητική της δύναμη.

Η ταινία φωτίζει επίσης τη συνεργασία: ο Κούνδουρος σκηνοθέτησε, ο Ιάκωβος Καμπανέλλης έγραψε το σενάριο, ο Μάνος Χατζιδάκις συνέθεσε τη μουσική και ο Ντίνος Ηλιόπουλος έπαιξε τον Θωμά. Πρόκειται για διαφορετικές δημιουργικές ευθύνες. Διαβάζοντας τους ελληνικούς συντελεστές βλέπουμε πώς μια ταινία συνδυάζει γραφή, υποκριτική, εικαστική σύνθεση και ήχο, αντί να εκφράζει μόνο τις ιδέες ενός ανθρώπου.

Οι Μικρές Αφροδίτες (1963) στρέφονται στο τοπίο, στα σώματα και στην επιθυμία ενός φανταστικού αρχαίου κόσμου· απέσπασαν το βραβείο FIPRESCI στο Βερολίνο. Στο 1922 (1978), με βάση Το νούμερο 31328 του Ηλία Βενέζη, ο Κούνδουρος αντιμετώπισε τη Μικρασιατική Καταστροφή. Το Μπάυρον: Μπαλάντα για ένα δαίμονα (1992) ακολουθεί τις τελευταίες ημέρες του ποιητή στο Μεσολόγγι. Σε αυτά τα διαφορετικά θέματα η ιστορία γίνεται εμπειρία φόβου, αποκλεισμού και σύγκρουσης, αντί για παρέλαση ηρωικών βεβαιοτήτων.

Η ελληνική καταχώριση του Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης για τον Δράκο προσφέρει μια χρήσιμη αρχή. Βρείτε τις λέξεις Σενάριο και Μουσική και συνδέστε τες με τον Ιάκωβο Καμπανέλλη και τον Μάνο Χατζιδάκι· ο Κούνδουρος είναι ο σκηνοθέτης. Φτιάξτε τρία ζευγάρια ερωτήσεων και απαντήσεων με αρχή Ποιος σκηνοθέτησε; Ποιος έγραψε; και Ποιος συνέθεσε; Απαντήστε με ονόματα σε ολοκληρωμένες προτάσεις.

Έπειτα συγκρίνετε τη σκηνοθεσία, τη δραστηριότητα, με τον σκηνοθέτη, το πρόσωπο. Το λεξιλόγιο βοηθά και σε άλλα ελληνικά φεστιβαλικά προγράμματα. Το διασκευασμένο κείμενο παρακάτω στηρίζει την άσκηση· οι πλήρεις διάλογοι της ταινίας χρειάζονται επιπλέον ακουστική υποστήριξη. Το Μονόγραμμα της ΕΡΤ προσφέρει μια ακόμη συνάντηση με τον Κούνδουρο να μιλά ελληνικά για τη σχέση τέχνης και βιωμάτων.

• Αποφοίτησε από τη ζωγραφική και τη γλυπτική το 1948, πριν γυρίσει την πρώτη του μεγάλου μήκους ταινία.
• Η Μαργαρίτα Λυμπεράκη έγραψε το σενάριο της Μαγικής πόλης.
• Οι Μικρές Αφροδίτες (1963) απέσπασαν το βραβείο της κριτικής FIPRESCI στο Βερολίνο.