Λέλα Καραγιάννη

Η Λέλα Καραγιάννη γεννήθηκε το 1898 στη Λίμνη, μια μικρή παραθαλάσσια πόλη της βόρειας Εύβοιας. Παντρεύτηκε και εγκαταστάθηκε στην Αθήνα, όπου μεγάλωσε μια πολυμελή οικογένεια με επτά παιδιά. Τίποτα στη ζωή της πριν από τον πόλεμο δεν προμήνυε ηρωίδα: ήταν νοικοκυρά και μητέρα σε ένα αστικό αθηναϊκό σπίτι.

Τον Απρίλιο του 1941 ο γερμανικός στρατός μπήκε στην Αθήνα και η Ελλάδα μοιράστηκε σε γερμανική, ιταλική και βουλγαρική κατοχή. Χιλιάδες Βρετανοί, Αυστραλοί και Νεοζηλανδοί στρατιώτες που είχαν πολεμήσει στην Ελλάδα έμειναν πίσω και κρύβονταν. Η Καραγιάννη, μαζί με μέλη της οικογένειάς της και φίλους, άρχισε να τους φιλοξενεί, να τους τρέφει και να οργανώνει τη φυγάδευσή τους με καΐκια προς τη Μέση Ανατολή. Το σπίτι της έγινε κέντρο ενός δικτύου που μεγάλωνε. Τα επόμενα τρία χρόνια η ομάδα, που πήρε το όνομα «Μπουμπουλίνα», συγκέντρωνε επίσης στρατιωτικές πληροφορίες για τους Συμμάχους, βοηθούσε καταδιωκόμενους από τους Γερμανούς και συμμετείχε σε δολιοφθορές. Συνελήφθη για πρώτη φορά τον Οκτώβριο του 1941 και έμεινε περίπου επτά μήνες στη φυλακή· έπειτα ξανάπιασε τη δράση της.

Το καλοκαίρι του 1944, προδομένη από έναν καταδότη, συνελήφθη ξανά μαζί με μερικά από τα παιδιά της και οδηγήθηκε στο κτίριο της Γκεστάπο στην οδό Μέρλιν. Ανακρίθηκε και βασανίστηκε, αλλά δεν πρόδωσε τους συντρόφους της. Κρατήθηκε στο στρατόπεδο συγκέντρωσης του Χαϊδαρίου, δυτικά της Αθήνας, το μεγαλύτερο γερμανικό στρατόπεδο στην κατεχόμενη Ελλάδα. Στις 8 Σεπτεμβρίου 1944 εκτελέστηκε στο άλσος του Χαϊδαρίου μαζί με περίπου εξήντα ακόμη κρατουμένους. Ένα μήνα αργότερα, τον Οκτώβριο του 1944, οι Γερμανοί έφυγαν από την Αθήνα.

Η οργάνωση «Μπουμπουλίνα» είναι καλό παράδειγμα του πώς λειτουργούσε η Ελληνική Αντίσταση στις πόλεις. Σε αντίθεση με τις ένοπλες ομάδες στα βουνά, οι ομάδες της πόλης ζούσαν μέσα σε μια κατεχόμενη πρωτεύουσα γεμάτη καταδότες και περιπόλους. Όπλα τους ήταν η εμπιστοσύνη, η μυστικότητα και το θάρρος: σπίτια όπου μπορούσε να κοιμηθεί ένας ξένος, οικογένειες που μοιράζονταν το φαγητό τους σε μια πόλη όπου, τον χειμώνα του 1941–42, δεκάδες χιλιάδες άνθρωποι πέθαναν από την πείνα, ψαράδες έτοιμοι να βγουν στη θάλασσα τη νύχτα και μηνύματα που περνούσαν από χέρι σε χέρι.

Ο ρόλος της Καραγιάννη ήταν ρόλος οργανώτριας. Στρατολογούσε βοηθούς, έβρισκε ασφαλή σπίτια και βάρκες και φρόντιζε ώστε οι πληροφορίες που μάζευαν οι άνθρωποί της να φτάνουν στους Συμμάχους στη Μέση Ανατολή. Η επιλογή του ονόματος «Μπουμπουλίνα» λέει πολλά: η Λασκαρίνα Μπουμπουλίνα, πλοιοκτήτρια και ναυτική αρχηγός της Επανάστασης, ήταν η πιο διάσημη Ελληνίδα αγωνίστρια, και η ομάδα της Καραγιάννη τοποθετούσε τον εαυτό της σε αυτή την παράδοση. Η σημασία της είναι και συμβολική. Έδειξε ότι η Αντίσταση δεν ήταν μόνο υπόθεση νέων ανδρών με όπλα, αλλά και γυναικών και μητέρων, και το ήρεμο θάρρος της μετά τη σύλληψη έγινε πρότυπο. Μετά τον πόλεμο η Ακαδημία Αθηνών την τίμησε μεταθανάτια και το 2011 το Γιαντ Βασέμ την αναγνώρισε ως Δίκαιη των Εθνών επειδή βοήθησε Εβραίους στην Κατοχή. Η ζωή της έχει αφηγηθεί σε βιβλία, σχολικά κείμενα και τηλεοπτικά ντοκιμαντέρ.

Σήμερα ένας δρόμος κοντά στην πλατεία Αμερικής στην Αθήνα φέρει το όνομά της, και μια μαρμάρινη προτομή της (1963) στέκεται στην οδό Τοσίτσα στα Εξάρχεια, στη μνήμη των γυναικών της Αντίστασης. Δρόμοι στη Θεσσαλονίκη, τη Χαλκίδα, το Χαϊδάρι και άλλες πόλεις έχουν πάρει το όνομά της. Η ιστορία της διδάσκεται στα σχολεία γύρω από την 28η Οκτωβρίου και την επέτειο της απελευθέρωσης της Αθήνας, στις 12 Οκτωβρίου. Ο χώρος του πρώην στρατοπέδου του Χαϊδαρίου, με το μνημείο για τους κρατουμένους που βασανίστηκαν και εκτελέστηκαν εκεί, είναι επισκέψιμος. Αν θέλετε να εξασκήσετε τα ελληνικά σας, αναζητήστε τη λέξη αντίσταση και το όνομα «Μπουμπουλίνα» στις ιστορικές σελίδες των ελληνικών εφημερίδων κάθε φθινόπωρο: το όνομα της Λέλας Καραγιάννη επιστρέφει κάθε χρόνο.

• Ήταν μητέρα επτά παιδιών όταν άρχισε να κρύβει συμμάχους στρατιώτες στο σπίτι της.
• Η οργάνωσή της πήρε το όνομα της Μπουμπουλίνας, της ηρωίδας της Επανάστασης του 1821.
• Εκτελέστηκε στις 8 Σεπτεμβρίου 1944, περίπου ένα μήνα πριν φύγουν οι Γερμανοί από την Αθήνα.
• Το 2011 το Γιαντ Βασέμ την ανακήρυξε Δίκαιη των Εθνών.