Γιώργος Σεφέρης

Ο Σεφέρης γεννήθηκε ως Γιώργος Σεφεριάδης στις 29 Φεβρουαρίου 1900 (13 Μαρτίου με το γρηγοριανό ημερολόγιο) στα Βουρλά, τη σημερινή Ούρλα, μια μικρή πόλη κοντά στη Σμύρνη, στα παράλια της Μικράς Ασίας. Ο πατέρας του, ο Στέλιος Σεφεριάδης, ήταν δικηγόρος και αργότερα καθηγητής διεθνούς δικαίου στην Αθήνα. Η οικογένεια μετακόμισε στην Αθήνα το 1914 και το 1918 ο Γιώργος πήγε στο Παρίσι για να σπουδάσει νομικά. Όσο βρισκόταν εκεί, το 1922, ο ελληνικός στρατός ηττήθηκε στη Μικρά Ασία και η Σμύρνη κάηκε. Ο ελληνικός κόσμος των παιδικών του χρόνων χάθηκε, και αυτή η χαμένη πατρίδα διατρέχει σιωπηλά όλη την ποίησή του.

Το 1926 μπήκε στο ελληνικό Υπουργείο Εξωτερικών. Τα επόμενα τριάντα έξι χρόνια υπηρέτησε στο Λονδίνο, στην Κορυτσά της Αλβανίας, στην Πρετόρια, στο Κάιρο και στην Άγκυρα, και κατά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο ακολούθησε την ελληνική κυβέρνηση στην εξορία, στην Αίγυπτο και στη Νότια Αφρική. Η τελευταία του θέση ήταν και η ανώτερη: πρέσβης στο Λονδίνο από το 1957 έως το 1962, την εποχή των δύσκολων διαπραγματεύσεων για την Κύπρο. Το 1963 η Σουηδική Ακαδημία του απένειμε το βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας, το πρώτο για Έλληνα συγγραφέα.

Συνταξιούχος στην Αθήνα, αρνήθηκε να σωπάσει μπροστά στη στρατιωτική χούντα που κατέλαβε την εξουσία το 1967. Στις 28 Μαρτίου 1969 έκανε δημόσια δήλωση κατά της δικτατορίας, που μεταδόθηκε από το BBC, όπου έλεγε ότι έβλεπε μπροστά του τον γκρεμό στον οποίο οδηγούσε το καθεστώς τη χώρα. Πέθανε στην Αθήνα στις 20 Σεπτεμβρίου 1971. Η κηδεία του έγινε μία από τις πρώτες μαζικές διαδηλώσεις κατά του καθεστώτος: χιλιάδες άνθρωποι ακολούθησαν το φέρετρο τραγουδώντας την Άρνηση.

Ο Σεφέρης δημοσίευσε λίγα και τα δούλεψε όλα με μεγάλη προσοχή. Η πρώτη του συλλογή, η Στροφή (1931), έφερε μια καινούργια, λιτή φωνή μετά τον έμμετρο, ομοιοκατάληκτο στίχο της προηγούμενης γενιάς. Το Μυθιστόρημα (1935), το πιο γνωστό του βιβλίο, είναι μια σειρά από είκοσι τέσσερα σύντομα ποιήματα όπου πρόσωπα από τον Όμηρο και τους τραγικούς περιπλανιούνται στο σύγχρονο ελληνικό τοπίο, κουρασμένα και άστεγα, αναζητώντας ένα νόημα που έχει χαθεί: «Ξύπνησα με το μαρμάρινο τούτο κεφάλι στα χέρια». Οι αρχαίες πέτρες, η θάλασσα, τα καράβια και τα αγάλματα είναι οι εικόνες που επανέρχονται· ο τόνος είναι ήσυχος και μελαγχολικός, ποτέ φωναχτός.

Οι τρεις τόμοι του Ημερολογίου Καταστρώματος (1940, 1944 και 1955) ακολουθούν τα χρόνια του πολέμου και τα ταξίδια του· ο τρίτος είναι αφιερωμένος στην Κύπρο. Η Κίχλη (1947), που πήρε το όνομά της από ένα βυθισμένο καράβι που είδε κοντά στον Πόρο, είναι το πιο απαιτητικό του μεγάλο ποίημα, ένας στοχασμός για το φως, τη δικαιοσύνη και τον θάνατο. Τα Τρία κρυφά ποιήματα (1966) ήταν η τελευταία του ποιητική συλλογή. Έγραψε επίσης δοκίμια (Δοκιμές), μετέφρασε στα ελληνικά την Έρημη Χώρα του Τ. Σ. Έλιοτ (1936) και κράτησε ημερολόγιο σχεδόν σε όλη του τη ζωή, που εκδόθηκε μετά τον θάνατό του με τον τίτλο Μέρες και που πολλοί αναγνώστες αγαπούν όσο και τα ποιήματα. Το σκεπτικό του Νόμπελ επαίνεσε τη λυρική γραφή του, εμπνευσμένη από ένα βαθύ αίσθημα για τον ελληνικό κόσμο του πολιτισμού.

Ακούστε πρώτα την Άρνηση, από τον κύκλο τραγουδιών Επιφάνια του Θεοδωράκη (1961): Έλληνες κάθε ηλικίας την τραγουδούν σε τραπέζια και διαδηλώσεις, συχνά χωρίς να τη σκέφτονται ως ποίημα. Ποιήματα όπως η Ελένη, Ο βασιλιάς της Ασίνης και το Επί ασπαλάθων, το τελευταίο του ποίημα, που δημοσιεύτηκε το 1971 ως διαμαρτυρία κατά της χούντας, διδάσκονται στα ελληνικά σχολεία. Στην Αθήνα μπορείτε να δείτε το σπίτι του στην οδό Άγρας 20 στο Παγκράτι, ακριβώς κάτω από το Παναθηναϊκό Στάδιο, και τον τάφο του στο Πρώτο Νεκροταφείο. Το σπίτι όπου γεννήθηκε υπάρχει ακόμη στην Ούρλα της Τουρκίας. Οδοί Σεφέρη υπάρχουν σχεδόν σε κάθε ελληνική πόλη, και ο στίχος του «Όπου και να ταξιδέψω η Ελλάδα με πληγώνει» ακούγεται κάθε φορά που οι Έλληνες συζητούν για τη χώρα τους.

• Γεννήθηκε στις 29 Φεβρουαρίου 1900, μια ημερομηνία που υπάρχει μόνο στα δίσεκτα χρόνια, έτσι είχε πραγματικά γενέθλια μόνο μία φορά κάθε τέσσερα χρόνια.
• Στον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο ακολούθησε την εξόριστη ελληνική κυβέρνηση από την Κρήτη στην Αίγυπτο και στη Νότια Αφρική, γράφοντας ποιήματα στην Πρετόρια και στο Κάιρο.
• Η μετάφρασή του της Έρημης Χώρας του Τ. Σ. Έλιοτ (1936) κυκλοφόρησε έναν χρόνο μετά το Μυθιστόρημα· η επίδραση του Έλιοτ σε εκείνο το βιβλίο είναι φανερή, και οι δύο ποιητές γνωρίστηκαν αργότερα στο Λονδίνο.
• Στην κηδεία του το 1971 το πλήθος τραγούδησε την Άρνηση σε μουσική του Θεοδωράκη, ενός συνθέτη του οποίου το έργο είχε απαγορεύσει η χούντα.