Τώνια Μαρκετάκη

Η Τώνια Μαρκετάκη γεννήθηκε στον Πειραιά το 1942. Από το 1960 έως το 1964 σπούδασε στο Παρίσι, στην IDHEC και στη σχολή θεάτρου του Théâtre National Populaire. Η κινηματογραφική της εκπαίδευση περιλάμβανε την εικονοληψία, ενώ αργότερα εργάστηκε ως δημοσιογράφος και κριτικός κινηματογράφου. Οι δραστηριότητες αυτές τη συνέδεσαν με τη γενιά του Νέου Ελληνικού Κινηματογράφου, που αναζητούσε άλλους τρόπους κινηματογράφησης των ελληνικών ιστοριών.

Η μικρού μήκους Ο Γιάννης και ο δρόμος εμφανίστηκε το 1967. Στη στρατιωτική δικτατορία φυλακίστηκε και έζησε για ένα διάστημα εκτός Ελλάδας. Η πρώτη μεγάλου μήκους ταινία της, Ιωάννης ο βίαιος του 1973, κέρδισε βραβεία σκηνοθεσίας και σεναρίου στη Θεσσαλονίκη. Η χρηματοδότηση παρέμενε δύσκολη: το σχέδιο Ο άνθρωπος που χάθηκε έμεινε ανολοκλήρωτο.

Η δουλειά της εκτεινόταν πέρα από τις ταινίες μεγάλου μήκους. Σκηνοθέτησε την τηλεοπτική μεταφορά Λεμονοδάσος του 1978, από τον Κοσμά Πολίτη, και εργάστηκε στο ντοκιμαντέρ και στο θέατρο. Η τιμή της αγάπης, καταλογογραφημένη ως ταινία του 1984 αλλά χρονολογημένη και στο 1983 από ορισμένες πηγές, ήταν η δεύτερη ολοκληρωμένη μεγάλου μήκους. Ακολούθησαν οι Κρυστάλλινες νύχτες το 1992, σε σενάριο γραμμένο μαζί με τη Μαλβίνα Κάραλη. Η Μαρκετάκη πέθανε το 1994. Η μικρή φιλμογραφία εντάσσεται σε ευρύτερη επαγγελματική διαδρομή με σενάρια, εκπομπές, κριτικά κείμενα και διασκευές.

Οι ταινίες της Μαρκετάκη τοποθετούν την προσωπική πράξη μέσα σε κοινωνικές και ιστορικές πιέσεις. Ο Ιωάννης ο βίαιος εξετάζει ένα έγκλημα και τη συγκρότηση της δημόσιας αφήγησής του. Ενοχή, ερμηνεία και θεσμική εξουσία έχουν σημασία δίπλα στο κεντρικό πρόσωπο. Η αναγνώριση για σκηνοθεσία και σενάριο το 1973 ενέταξε το έργο στις αλλαγές του ελληνικού κινηματογράφου εκείνης της δεκαετίας.

Η τιμή της αγάπης διασκευάζει την Τιμή και το χρήμα του Κωνσταντίνου Θεοτόκη. Στην Κέρκυρα των αρχών του εικοστού αιώνα, η σχέση της Ρήνης με τον Αντρέα εμπλέκεται με την προίκα και τα οικονομικά της οικογένειας. Η άρνησή της να παντρευτεί έναν άντρα που βάζει το χρήμα πάνω από εκείνη καθορίζει το τέλος. Το σενάριο μεταφέρει τη λογοτεχνική κοινωνική σύγκρουση σε παιγμένες συναντήσεις: λέξεις, παύσεις, χειρονομίες και αποστάσεις ανάμεσα στα πρόσωπα συμβάλλουν. Η μουσική είναι της Ελένης Καραΐνδρου. Η λέξη τιμή σημαίνει και χρηματικό αντίτιμο και υπόληψη, δίνοντας στον τίτλο μια χρήσιμη γλωσσική διάσταση.

Οι Κρυστάλλινες νύχτες συνδέουν την Κατοχική Αθήνα, την επιθυμία και τον διωγμό με μια ιστορία που διασχίζει δύο ζωές. Το σενάριο της Μαρκετάκη και της Κάραλη υπερβαίνει τον απλό ρεαλισμό. Οι ταινίες προσφέρουν διαφορετικούς δρόμους προς τον ελληνικό λόγο και την αφήγηση. Ένας μικρός διάλογος με υποστήριξη είναι χρήσιμη μονάδα μάθησης· οι τοπικές εκφράσεις και το ιστορικό πλαίσιο της Τιμής της αγάπης απαιτούν περισσότερη βοήθεια από το προσαρμοσμένο νεοελληνικό κείμενο.

Διαβάστε την ελληνική περίληψη της Τιμής της αγάπης στο Ίδρυμα Κακογιάννη και αναγνωρίστε τι αρνείται η Ρήνη. Έπειτα ανοίξτε το ντοκιμαντέρ της ΕΡΤ του 1997 Ο έρωτας των πρώτων πλάνων: Τώνια Μαρκετάκη, που τεκμηριώνει αποσπάσματα από την ταινία. Επιλέξτε έναν μικρό διάλογο με υποτίτλους ή γλωσσική βοήθεια και σημειώστε ποιος μιλά και ποιος απαντά. Συνοψίστε μια επιλογή με αρνείται… γιατί… και ξεχωρίστε την εξήγησή σας από τα πραγματικά λόγια. Το κείμενο B1 δίνει απόφαση και διάλογος. Το όνομα της Μαρκετάκη βρίσκεται επίσης στους χώρους του Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης: η αίθουσά της στεγάζεται στην Αποθήκη Δ του λιμανιού. Έτσι συνδέεται ο παλιότερος κινηματογραφικός λόγος με έναν ζωντανό τόπο ελληνικής κινηματογραφικής κουλτούρας.

• Η εκπαίδευσή της στην IDHEC περιλάμβανε εικονοληψία.
• Η Ελένη Καραΐνδρου συνέθεσε τη μουσική για την Τιμή της αγάπης.
• Το ΕΛΙΑ-ΜΙΕΤ διατηρεί σενάρια, μεταφράσεις, αποκόμματα Τύπου και άλλο αρχειακό υλικό της.