Δόρα Στράτου

Η Δόρα Στράτου, γνωστή και ως Δωροθέα Στράτου, γεννήθηκε στην Αθήνα το 1903. Η εκπαίδευσή της περιλάμβανε τραγούδι, ξένες γλώσσες και μαθήματα πιάνου με τον Δημήτρη Μητρόπουλο. Έπειτα από χρόνια στο εξωτερικό επέστρεψε στην Ελλάδα το 1932 και συνδέθηκε με τον καλλιτεχνικό κόσμο της Αθήνας. Η πρακτική συμβολή της στο Θέατρο Τέχνης του Κάρολου Κουν ήταν διοικητική: η οργάνωση ανθρώπων και πόρων θα γινόταν αργότερα κεντρική στο δικό της εγχείρημα.

Το 1952 παρακολούθησε ένα γιουγκοσλαβικό φολκλορικό συγκρότημα που περιόδευε. Ο συνδυασμός τοπικών χορών, μουσικής και φορεσιών έδειξε δυνατότητες για ένα μόνιμο ελληνικό συγκρότημα. Με συμβουλές του λαογράφου Γεωργίου Μέγα και στήριξη καλλιτεχνών και δημόσιων προσώπων, ίδρυσε το σωματείο Ελληνικοί Χοροί το 1953. Ο ζωγράφος Γιάννης Τσαρούχης βοήθησε στις πρώτες φορεσιές· άλλοι σύμβουλοι πρόσφεραν γνώσεις μουσικής, υφασμάτων και παράστασης.

Επισκέψεις σε χωριά, συλλογές και πρόβες αναπτύχθηκαν παράλληλα με τις περιοδείες. Το 1963 δόθηκε εντολή κατασκευής ειδικού θεάτρου στον Λόφο Φιλοπάππου, με μόνιμο σκηνικό του Σπύρου Βασιλείου. Η Στράτου συνέχισε να συγκροτεί ρεπερτόριο και συλλογή φορεσιών και εξέδωσε βιβλία για την προσέγγισή της στον χορό. Αποχώρησε το 1983 και πέθανε στις 19 Ιανουαρίου 1988. Το όνομά της παρέμεινε συνδεδεμένο με τον οργανισμό που δημιούργησε.

Το επίτευγμα της Στράτου ήταν η οργάνωση μιας συνάντησης ανάμεσα στην τοπική πρακτική και το θέατρο. Χορευτές και μουσικοί από συγκεκριμένες κοινότητες μετέδιδαν βήματα, σκοπούς, τρόπους κρατήματος των χεριών και τη σχέση μουσικής και κίνησης. Το συγκρότημα συγκέντρωνε υλικό με επιτόπια έρευνα, καταγραφές και άμεση διδασκαλία, ενώ οι πρόβες το μετέτρεπαν σε πρόγραμμα για θεατές. Η σκηνική παρουσίαση του έδινε νέο περιβάλλον και επιλεγμένη σειρά.

Οι φορεσιές ήταν ουσιαστικό μέρος αυτής της δουλειάς. Ο οργανισμός συνέλεγε ενδύματα φτιαγμένα στα χωριά, κοσμήματα και κεντήματα και ανέπτυσσε τις δεξιότητες για να φοριούνται, να διπλώνονται και να συντηρούνται. Το ρεπερτόριό του αναγνωρίζει τοπικές παραδόσεις, όπως της Κρήτης και του Πόντου· το όνομα ενός χορού δεν περιγράφει κάθε τοπική παραλλαγή. Το ίδιο το θέατρο αναφέρει ότι μερικές φορές χρησιμοποιείται σε παράσταση η φορεσιά γειτονικού χωριού.

Τα βιβλία Οι λαϊκοί χοροί, ένας ζωντανός δεσμός με το παρελθόν (1966) και Ελληνικοί παραδοσιακοί χοροί (1978) εκφράζουν το όραμά της για τη διατήρηση. Συνέδεε τον χορό με την εθνική ιστορική συνέχεια. Αυτή ήταν η ερμηνεία της για την κληρονομιά, ενώ οι καταγεγραμμένοι άνθρωποι, τόποι και εκδοχές παραμένουν πολύτιμα τεκμήρια διαφορετικών πρακτικών. Η παρακαταθήκη της περιλαμβάνει τον οργανισμό που διατηρεί αυτό το υλικό διαθέσιμο για μελέτη.

Ανοίξτε ένα λήμμα για τον καλαματιανό στον Πανδέκτη του Χορού του οργανισμού και κρατήστε τον τόπο δίπλα στις σημειώσεις σας. Σε μια τεκμηριωμένη εικόνα ή σύντομη ακολουθία κίνησης εντοπίστε κύκλο, κράτημα χεριών και ένα ορατό ένδυμα. Φτιάξτε λίστα με το βήμα, το χέρι, ο κύκλος και η φορεσιά. Έπειτα δώστε δύο δικές σας απλές οδηγίες με δεξιά και αριστερά, περιγράφοντας την κίνηση που πράγματι βλέπετε. Οι προτάσεις εξασκούν κατευθύνσεις και λεξιλόγιο σώματος, χωρίς να αποτελούν πλήρες μάθημα χορού. Συγκρίνετε δεύτερο τοπικό λήμμα και σημειώστε μια διαφορά. Η συλλογή γίνεται τρόπος ακριβούς περιγραφής ανθρώπων που κινούνται μαζί, με σεβασμό στα ονόματα και τους τόπους του χορού τους.

• Δάσκαλός της στο πιάνο ήταν ο Δημήτρης Μητρόπουλος.
• Ίδρυσε το σωματείο χορού περίπου στα πενήντα της χρόνια.
• Ο ζωγράφος Γιάννης Τσαρούχης βοήθησε στις πρώτες φορεσιές.
• Οι συλλογές του θεάτρου περιλαμβάνουν καταγραφές και ενδύματα.