Αιλία Ευδοκία

Η Αιλία Ευδοκία γεννήθηκε περίπου το 400 και αρχικά λεγόταν Αθηναΐδα. Ο μεταγενέστερος ιστορικός Ευάγριος συνδέει την καταγωγή της με την Αθήνα και παρουσιάζει τον πατέρα της, Λεόντιο, ως δάσκαλο. Η γνώση της επικής γλώσσας δείχνει ισχυρή λογοτεχνική παιδεία. Τα χρονικά πρόσθεσαν δραματικές λεπτομέρειες στην άφιξή της στην αυλή, επομένως κάθε επεισόδιο δεν αποτελεί ασφαλές γεγονός. Έγινε χριστιανή και ονομάστηκε Ευδοκία πριν παντρευτεί τον Θεοδόσιο Β΄ το 421. Έλαβε τον τίτλο Αυγούστα το 423.

Το 438–439 ταξίδεψε στους Αγίους Τόπους μέσω Αντιόχειας. Ο Ευάγριος αναφέρει ότι έκλεισε εκεί ομιλία με διασκευασμένο ομηρικό στίχο δηλώνοντας συγγένεια με το κοινό. Στις αρχές της δεκαετίας του 440 έφυγε από την Κωνσταντινούπολη για την Ιερουσαλήμ· οι πηγές διαφέρουν για χρόνο και συνθήκες. Παρέμεινε αυτοκρατορική ευεργέτιδα και ενεργή στη θρησκευτική ζωή, με συμμετοχή στις διαμάχες μετά τη Χαλκηδόνα το 451. Πέθανε το 460. Η ζωή της συνδέει κλασική παιδεία, χριστιανική γραφή και αυτοκρατορική χορηγία.

Η ποίηση της Ευδοκίας δείχνει τη συνάντηση κλασικής παιδείας και χριστιανισμού μέσα στις λέξεις. Οι ομηρικοί κέντρωνες αφηγούνται βιβλικά επεισόδια αναδιατάσσοντας στίχους και τμήματα της Ιλιάδας και της Οδύσσειας. Το λογοτεχνικό αυτό μωσαϊκό δίνει στη γνωστή γλώσσα νέο πλαίσιο και ομιλητή. Η παράδοση περιλαμβάνει προηγούμενη εργασία του Πατρικίου και πολλές εκδοχές· δεν αποδίδεται με ασφάλεια κάθε σωζόμενος στίχος στην Ευδοκία.

Το ποίημα για τον Κυπριανό και την Ιούστα μεταφέρει χριστιανική αφήγηση σε ελληνικό επικό στίχο. Μάγος, μεταστροφή και σταθερή ηρωίδα ανήκουν σε θρησκευτική ιστορία, όχι σε τεκμηριωμένη βιογραφία. Σώζονται μέρη, ενώ ο Φώτιος περιγράφει χαμένο υλικό. Έμμετρη επιγραφή στα λουτρά του Χαμμάτ Γκαντέρ, συνδεδεμένη με την Ευδοκία, υμνεί τις θερμές πηγές. Έτσι η λογοτεχνική ελληνική εμφανίζεται σε βιβλική αφήγηση, αγιολογική ιστορία και δημόσια λουτρά. Στην Αντιόχεια ο ομηρικός στίχος καταγωγής συνδέει την ομιλήτρια με το κοινό. Η αρχαία γλώσσα χρειάζεται υποστήριξη· το κείμενο Β1 εδώ είναι νεοελληνικό.

Η Ευδοκία βοηθά να παρακολουθήσουμε την ελληνική στον χρόνο χωρίς να ταυτίζουμε αρχαία και νέα. Ανοίξτε την Εκκλησιαστική Ιστορία του Ευαγρίου 1.20 και βρείτε τον αναφερόμενο στίχο που αρχίζει Ὑμετέρης. Διαβάστε τη νεοελληνική μας απόδοση: Λέω πως είμαι από τη δική σας γενιά και το δικό σας αίμα. Συγκρίνετε αἵματος και αίμα, έπειτα μιλήστε καθημερινά για καταγωγή: Η καταγωγή μου είναι από την Αθήνα. Σε χάρτη συνδέστε Αθήνα, Κωνσταντινούπολη και Ιερουσαλήμ με από και στην. Το σωζόμενο κείμενο συνδέεται έτσι με χρήσιμες νεοελληνικές φράσεις· το πρωτότυπο παραμένει λογοτεχνικό κείμενο της ύστερης αρχαιότητας.

• Το πρώτο της όνομα ήταν Αθηναΐδα, το Ευδοκία ήταν το χριστιανικό αυτοκρατορικό όνομα.
• Ο κέντρωνας αναδιατάσσει παλαιότερους στίχους σε νέο ποίημα.
• Ο Ευάγριος παραδίδει τη φράση της Αντιόχειας ως ομηρική προσαρμογή.