Ειρήνη η Αθηναία

Η Ειρήνη καταγόταν από την Αθήνα και γεννήθηκε περίπου το 752· λίγα γνωρίζουμε με ασφάλεια για την παιδική της ηλικία. Έφτασε στην Κωνσταντινούπολη το 769 και παντρεύτηκε τον μελλοντικό Λέοντα Δ΄. Ο Κωνσταντίνος γεννήθηκε το 771. Όταν πέθανε ο Λέων το 780, ο Κωνσταντίνος ΣΤ΄ ήταν παιδί και η Ειρήνη έγινε αντιβασίλισσα. Η διακυβέρνηση απαιτούσε στήριξη αξιωματούχων, στρατού και εκκλησίας. Η υποστήριξη των εικόνων δεν εξασφάλιζε συμφωνία: στρατιώτες διέκοψαν απόπειρα συνόδου το 786.

Η σύνοδος της Νίκαιας το 787 αποκατέστησε την τιμή των εικόνων. Αργότερα η σχέση με τον Κωνσταντίνο έγινε σύγκρουση εξουσίας. Την απομάκρυνε το 790, αλλά επανήλθε σε δημόσιο κυβερνητικό ρόλο το 792. Το 797 η παράταξή της ανέτρεψε και τύφλωσε τον Κωνσταντίνο με τη συμμετοχή της: σοβαρή πολιτική βία. Κυβέρνησε μόνη μέχρι το πραξικόπημα που έφερε τον Νικηφόρο Α΄ το 802. Εξορίστηκε και πέθανε στη Λέσβο το 803. Θρησκευτική πολιτική και αυτοκρατορικός καταναγκασμός συνυπάρχουν στη σταδιοδρομία της.

Η γνωστότερη θρησκευτική πολιτική της Ειρήνης ήταν η στήριξη της Β΄ Συνόδου της Νίκαιας το 787. Με τον πατριάρχη Ταράσιο και εκπροσώπους των εκκλησιών, η σύνοδος απέρριψε τις εικονομαχικές αποφάσεις του 754 και υπερασπίστηκε την τιμή των εικόνων, διακρίνοντάς την από τη λατρεία που ανήκει στον Θεό. Η διαμάχη δεν τελείωσε οριστικά: η εικονομαχία επανήλθε το 815, ενώ η αποκατάσταση του 843 ανήκει στην εποχή της Θεοδώρας. Πρόκειται για διαφορετικές αυτοκράτειρες.

Τα χρυσά της νομίσματα δίνουν άλλο μήνυμα. Στη μοναρχία της η εστεμμένη προτομή εμφανίζεται και στις δύο όψεις με σταυροφόρο σφαίρα και σκήπτρο. Ο τίτλος βασίλισσα δηλώνει την αυτοκράτειρα. Είναι συμβατικά σύμβολα εξουσίας, όχι ψυχολογικό πορτρέτο. Τα νομίσματα διέδιδαν επίσημη αξίωση διακυβέρνησης· σήμερα συγκρίνουμε εικόνα, γράμματα και τίτλο. Η ιστορική γραφή χρειάζεται εξήγηση για τον σύγχρονο μαθητή. Το όνομα Ειρήνη σημαίνει και ειρήνη, αλλά δεν περιγράφει τις πράξεις της. Νόμισμα και χρονολόγιο συνδέουν γλώσσα, αναπαράσταση και πολιτική ιστορία.

Αρχίστε από την ηλεκτρονική εγγραφή του Νομισματικού Μουσείου Νόμισμα Ειρήνης της Αθηναίας στο SearchCulture. Παρατηρήστε τις δύο όψεις και βρείτε στέμμα, σφαίρα και σκήπτρο. Δοκιμάστε Το νόμισμα είναι χρυσό και Η αυτοκράτειρα κρατά μια σφαίρα. Βρείτε το όνομά της στα ιστορικά γράμματα και συγκρίνετε τον τίτλο με την απόδοση Ειρήνη, βασίλισσα. Εδώ ο τίτλος είναι αυτοκρατορικός· σήμερα βασίλισσα μπορεί να σημαίνει και τη σύζυγο ή γυναίκα μονάρχη βασιλείου. Φτιάξτε χρονολόγιο 780, 787, 797, 802 και αφηγηθείτε τις αλλαγές με πρώτα, μετά και τέλος. Το πραγματικό αντικείμενο συνδέει περιγραφή και χρονική αφήγηση.

• Χρυσά νομίσματα της μοναρχίας της έχουν το πορτρέτο και στις δύο όψεις.
• Η σύνοδος του 787 και η αποκατάσταση του 843 ανήκουν σε διαφορετικές βασιλείες.
• Το όνομα Ειρήνη σημαίνει και ειρήνη στη νέα ελληνική.