Κωνσταντίνος Μαλέας

Ο Μαλέας σπούδασε αρχιτεκτονική στην Κωνσταντινούπολη και έζησε στο Παρίσι το 1901–1908. Μαθήτευσε στη ζωγραφική κοντά στον Ανρί Μαρτέν και φοίτησε στη Σχολή Διακοσμητικών Τεχνών. Επιστρέφοντας ταξίδεψε και ζωγράφισε στην Εγγύς Ανατολή. Το 1913 εγκαταστάθηκε στη Θεσσαλονίκη, όπου έγινε αρχιμηχανικός του δήμου την επόμενη χρονιά. Η πυρκαγιά του 1917 κατέστρεψε πολλά έργα του.

Εγκαταστάθηκε στην Αθήνα το 1917 και συμμετείχε σε καλλιτεχνικούς και εκπαιδευτικούς θεσμούς. Το 1918 ανέλαβε το Μουσείο Λαϊκών Χειροτεχνημάτων και έγινε μέλος του Καλλιτεχνικού Συμβουλίου της Εθνικής Πινακοθήκης. Υπήρξε ιδρυτικό μέλος της Ομάδας Τέχνη. Για την εκπαιδευτική μεταρρύθμιση συνεργάστηκε με Δημήτρη Γληνό, Αλέξανδρο Δελμούζο και Μανόλη Τριανταφυλλίδη. Ταξίδεψε στη Νάξο, στην Ολυμπία και στο Θέρμο και εργάστηκε στη Χίο και στη Λέσβο το 1921–1923. Συνάντησε διαφορετικές ακτές, κτίρια και βλάστηση. Πέθανε το 1928, αφήνοντας πορεία που συνέδεσε ζωγραφική, δημόσια εργασία και εκπαίδευση. Ακολούθησαν αναδρομικές στο Ζάππειο το 1929 και στην Εθνική Πινακοθήκη το 1980.

Ο Λίβανος, 1910, και το Τοπίο παραθαλάσσιο, 1918–1920, ανήκουν σε δουλειά που στηρίζεται στο ταξίδι και στην παρατήρηση. Ο Μαλέας απλοποίησε μορφές και οργάνωσε την εικόνα με έντονα, καθαρά χρώματα. Ακτές, δέντρα και κτίρια γίνονται σχέσεις μεγάλων επιφανειών. Η αρχιτεκτονική και η μοντέρνα τέχνη συμμετέχουν σε μια νέα θέαση του τόπου.

Η εικονογράφηση του γνωστού Αλφαβηταρίου με τον Ήλιο συνδέει τέχνη και ελληνική γλωσσική εκπαίδευση. Το Ινστιτούτο Εκπαιδευτικής Πολιτικής τον καταγράφει ως εικονογράφο της δεύτερης έκδοσης του 1920, με χωριστή αναφορά στη συγγραφική επιτροπή. Εικόνες συνόδευαν πρώτη ανάγνωση για οικογενειακή και κοινωνική ζωή στη δημοτική. Η Λιμνοθάλασσα Μεσολογγίου, 1921, οι Δελφοί, 1922–1923, και τα Τείχη Μονεμβασιάς, 1924–1928, φέρνουν ιδιαίτερους ελληνικούς τόπους στη δουλειά του. Οι τίτλοι διατηρούν χρήσιμα τοπωνύμια· οι μορφές καλούν να προσέξουμε την οργάνωση του τοπίου. Η μουσειακή περιγραφή στρέφει το βλέμμα στη σχηματοποίηση και στο χρώμα, πέρα από την απλή αναγνώριση ενός μέρους.

Ο Μαλέας συνέβαλε στην ανανέωση της ζωγραφικής μέσω του τοπίου και στην εκπαίδευση μέσω εικόνων και συνεργασίας. Η δουλειά ενώνει ελληνικούς μουσειακούς τίτλους με καθημερινή γλώσσα τόπων και ταξιδιών. Το αλφαβητάριο θυμίζει πως οι εικόνες συμμετέχουν στην ανάγνωση.

Σημειώστε Χίο, Μυτιλήνη, Μεσολόγγι και Δελφούς σε χάρτη. Φτιάξτε δική σας φανταστική διαδρομή: «Πρώτα ταξιδεύω στη Χίο», «Θέλω να πάω στο Μεσολόγγι και στους Δελφούς». Προσέξτε το άρθρο μετά το σε, διαλέξτε δύο στάσεις και εξηγήστε τις σε φίλο. Πρόκειται για δική σας γλωσσική άσκηση, όχι ανασύσταση ιστορικής διαδρομής. Το Β1 περιγράφει το υποστηριζόμενο νεοελληνικό κείμενο και τις φράσεις προορισμού.

• Έζησε στο Παρίσι το 1901–1908.
• Η δεύτερη έκδοση του αλφαβηταρίου, το 1920, τον αναφέρει ως εικονογράφο.
• Η Εθνική Πινακοθήκη παρουσίασε αναδρομική το 1980.