Φειδίας

Ο Φειδίας εργάστηκε στην Αθήνα του πέμπτου αιώνα, στην εποχή του Περικλή. Οι αρχαίοι τον ονομάζουν γιο του Χαρμίδη, χωρίς ασφαλή σύγχρονου τύπου βιογραφία. Γέννηση, θάνατος και σειρά ορισμένων έργων συζητούνται. Η αφιέρωση της Παρθένου το 438 π.Χ. είναι σταθερότερο σημείο σε πορεία με αβέβαιη αρχή και τέλος.

Εργάστηκε και στην Ολυμπία για καθιστό Δία μεγάλου μεγέθους. Το κτίριο που ταυτίζεται ως εργαστήριο και τα υλικά ευρήματα συνδέουν το όνομα με παραγωγή. Γλυπτική σημαίνει εργαλεία, βοηθούς, υλικά και οργάνωση. Μεταγενέστεροι συγγραφείς αφηγούνται κατηγορίες, πολιτική εχθρότητα και διαφορετικούς θανάτους. Δεν ενώνονται σε βέβαιη δικαστική ιστορία ή σταθερή εκτέλεση. Η περικλεϊκή Αθήνα είχε σημασία, αλλά η φήμη δεν γεμίζει κάθε κενό. Οι παραγγελίες έφεραν αθηναϊκή τέχνη σε δύο μεγάλα ιερά. Η Ακρόπολη ανήκε στην πολιτική ζωή της Αθήνας· η Ολυμπία συγκέντρωνε επισκέπτες από τον ελληνικό κόσμο για λατρεία και αγώνες.

Η Αθηνά Παρθένος ήταν μέσα στον Παρθενώνα και ο Δίας στον ναό της Ολυμπίας. Χρυσός και ελεφαντόδοντο πάνω σε εσωτερική κατασκευή δημιουργούσαν σύνθετες λατρευτικές μορφές, όχι απλά μαρμάρινα αγάλματα. Η διαφορετική Αθηνά Πρόμαχος στην Ακρόπολη ήταν χάλκινη και χάθηκε· αρχαία μαρτυρία την αποδίδει στον Φειδία. Υλικά και θέση βοηθούν τη φαντασία χωρίς ακέραιο έργο.

Ο ρόλος στα αρχιτεκτονικά γλυπτά του Παρθενώνα συνήθως αφορά σχεδιασμό, καλλιτεχνική διεύθυνση και εργαστήριο, όχι προσωπικό σκάλισμα κάθε μορφής. Γι’ αυτό οι λεζάντες γράφουν «εργαστήριο Φειδία». Η μαρμάρινη Αθηνά του Βαρβακείου δίνει στοιχεία της Παρθένου, με διαφορετικό υλικό, μέγεθος και χρονολογία· δεν συμπληρώνει κάθε απώλεια. Ο Παυσανίας αιώνες αργότερα περιγράφει και παραθέτει την υπογραφή κάτω από τα πόδια του Δία. Η αφήγηση διασώζει όνομα, πατέρα και αθηναϊκή καταγωγή στη φωνή του αγάλματος: «με έφτιαξε». Η υπογραφή είναι γνωστή από αυτή την περιγραφή, αφού Δίας και επιγραφή χάθηκαν. Το κείμενο δείχνει πώς ένας αρχαίος επισκέπτης αντίκριζε το μνημείο.

Ο Φειδίας συνδέει τέχνη και χρήσιμη μουσειακή γλώσσα. Δείτε την Αθηνά του Βαρβακείου στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο ή επίσημη φωτογραφία. Στην Ολυμπία τα κατάλοιπα εργαστηρίου δείχνουν παραγωγή. Δεν βλέπετε τα χαμένα χρυσελεφάντινα πρωτότυπα.

Περιγράψτε το αντίγραφο με άγαλμα, μάρμαρο, ασπίδα. Γράψτε «Η θεά στέκεται» και τοποθετήστε χαρακτηριστικό με δίπλα ή στο κεφάλι. Βρείτε αντίγραφο σε λεζάντα και εξηγήστε τη σημασία. Συγκρίνετε ἐποίησε με έφτιαξε στην απόδοση. Το Β1 αφορά υποστηριζόμενα νέα ελληνικά και ορατό αντικείμενο, όχι αυτονόητα εύκολη αρχαία πεζογραφία.

• Η Παρθένος και ο Δίας έχουν χαθεί.
• Η Αθηνά Βαρβακείου είναι μεταγενέστερο μαρμάρινο αντίγραφο.
• Τα γλυπτά Παρθενώνα είναι εργαστηριακή δουλειά πολλών.