Apostolos Kaldaras

Kaldaras urodził się 7 kwietnia 1922 roku w Trikali w Tesalii, w tym samym roku, w którym katastrofa małoazjatycka zepchnęła na kontynent ponad milion greckich uchodźców – zbieg okoliczności, który później przemienił w muzykę. Na buzuki nauczył się grać jako chłopiec, gdy był to jeszcze instrument biedaków i półświatka rebetiko, studiował w szkole rolniczej Uniwersytetu w Salonikach, a w czasie okupacji został zawodowym muzykiem. Jego pierwsze nagrania pochodzą z 1946 roku.

Jako muzyk dojrzewał w czasie okupacji niemieckiej i wojny domowej, najtrudniejszej dekady nowożytnej historii Grecji, a jego wczesne piosenki niosą ten ciężar: głód, noc, rozłąkę, matki czekające na synów w więzieniu lub na zesłaniu. Od końca lat 40. jego piosenki nagrywali czołowi wykonawcy rebetiko i laiko, a on stał się jednym z najbardziej szanowanych kompozytorów pokolenia, które przyszło po Markosie Wamwakarisie i Wasilisie Tsitsanisie. W ciągu czterech dekad napisał setki piosenek.

Na początku lat 70., w środku dyktatury, podjął wraz z autorem tekstów Pitagorasem Papastamatiu większy projekt: cały album o uchodźcach z Azji Mniejszej. Przyniósł mu on nową, młodszą publiczność i był decydującym pierwszym krokiem dla młodej piosenkarki, Haris Aleksiu. Kaldaras zmarł w Atenach 8 kwietnia 1990 roku, dzień po swoich 68. urodzinach.

Kaldaras pisał językiem rebetiko, zeibekiko i chasapiko, buzuki i baglamasu, ale jego piosenki wychodziły już poza mały świat haszyszowych spelunek, ku szerokiej piosence ludowej lat 50. Νύχτωσε χωρίς φεγγάρι (Zapadła noc bez księżyca, 1947) opisuje młodego mężczyznę, który nie może zasnąć w głębokiej ciemności; powstała w latach wojny domowej i wielu słuchaczy słyszało w niej los więźniów i zesłańców. Po raz pierwszy nagrała ją w 1947 roku Stella Haskil, a w 1951 roku Manos Hadżidakis włączył ją do swojego cyklu fortepianowego Έξι λαϊκές ζωγραφιές (Sześć obrazków ludowych).

Jego arcydziełem jest Μικρά Ασία (Azja Mniejsza, 1972) do słów Pitagorasa Papastamatiu, z głosami Haris Aleksiu i Jorgosa Dalarasa. Wydany pięćdziesiąt lat po katastrofie 1922 roku, jest cyklem piosenek o utraconych miastach Jonii, płonącej Smyrnie, ucieczce przez Morze Egejskie i ciężkim nowym życiu uchodźców w Grecji. Muzyka łączy rebetiko z Pireusu z łagodniejszymi, wschodnimi barwami muzyki, którą uchodźcy przywieźli ze sobą. Album sprzedał się w ogromnych nakładach i pozostaje jednym z wielkich albumów koncepcyjnych greckiej muzyki popularnej. W 1973 roku przyszedł po nim Βυζαντινός Εσπερινός (Bizantyjskie nieszpory), znów w wykonaniu Dalarasa, a w 1977 roku Οι ξεριζωμένοι (Wykorzenieni).

Zacznij od Νύχτωσε χωρίς φεγγάρι: nagrały ją dziesiątki śpiewaków, od dawnych głosów rebetiko po Jorgosa Dalarasa i młodszych artystów, i usłyszysz ją w każdej tawernie z muzyką na żywo. Potem posłuchaj albumu Μικρά Ασία od początku do końca, najlepiej z tekstami, a dowiesz się o 1922 roku tyle, co z podręcznika historii. Dla Haris Aleksiu, wtedy debiutantki, była to jedna z płyt, które przyniosły jej sławę. W Trikali, gdzie dorastał, wspomina się go jako wielkiego muzyka miasta. Strony serwisu o Tsitsanisie i Wamwakarisie pokazują świat, z którego się wywodził.

• Urodził się w 1922 roku, w roku katastrofy małoazjatyckiej, a pięćdziesiąt lat później napisał o niej najsłynniejszy album.
• Μικρά Ασία ukazała się w 1972 roku, w czasie dyktatury, i była jedną z pierwszych płyt Haris Aleksiu.
• Νύχτωσε χωρίς φεγγάρι nagrało tylu wykonawców, że wielu Greków uważa ją za pieśń ludową.