Domna Samiu

Samiu urodziła się 12 października 1928 roku w Kesariani w Atenach, w ubogiej rodzinie greckich uchodźców z Azji Mniejszej, którzy przybyli do Grecji po katastrofie 1922 roku i wymianie ludności. Dorastała w dzielnicy uchodźców, słuchając pieśni, które jej matka i sąsiedzi przywieźli z drugiego brzegu Morza Egejskiego. Jako młoda kobieta dołączyła do kręgu Simona Karasa, muzykologa oddanego śpiewowi bizantyjskiemu i tradycyjnej muzyce greckiej, i w jego stowarzyszeniu nauczyła się śpiewać w dawnym stylu, czytać nuty i rozumieć skale modalne.

W latach 1954–1971 pracowała dla greckiego radia państwowego (EIR), a praca prowadziła ją od wsi do wsi z magnetofonem. Nagrywała starych mężczyzn i kobiety śpiewających pieśni weselne, żniwne, lamenty i pieśni świąteczne, pieśni, których nigdy nie zapisano i które znikały w miarę wyludniania się wsi. Jej pierwsza płyta długogrająca ukazała się w 1962 roku, a w latach 70. zaczęła dawać koncerty, najpierw w małych salach, potem duże koncerty z młodszymi muzykami, i nagrała długą serię płyt. W 1981 roku założyła Stowarzyszenie Greckiej Muzyki Ludowej im. Domny Samiu, «Καλλιτεχνικός Σύλλογος Δημοτικής Μουσικής Δόμνα Σαμίου», aby wydawać nagrania i uczyć. Śpiewała, uczyła i podróżowała jeszcze po osiemdziesiątce i zmarła w Atenach 10 marca 2012 roku.

Praca Samiu miała dwie połowy, które się wzajemnie karmiły. Jako badaczka zbierała: jej nagrania terenowe, dokonane w górach Epiru i Macedonii, na wyspach, w Tracji i wśród społeczności uchodźców z Azji Mniejszej i Pontu, są jednym z wielkich archiwów dźwiękowych tradycji greckiej. Zapisywała, skąd pochodzi każda pieśń, kto ją śpiewał i przy jakiej okazji, w czasach, gdy wielu ateńczyków uważało muzykę wiejską za staromodną i nieco wstydliwą.

Jako śpiewaczka oddawała pieśni. Nie unowocześniała ich orkiestrami i aranżacjami pop; śpiewała je tak, jak je usłyszała, z ozdobnikami, swobodnymi rytmami i prostym, mocnym głosem wsi, często z tradycyjnymi instrumentami, takimi jak λύρα, κλαρίνο, σαντούρι i ούτι. Jej płyty obejmują całe regiony: pieśni Azji Mniejszej, Tracji, wysp, pieśni karnawałowe, weselne, lamenty, piosenki dziecięce i κάλαντα (kolędy). W latach 70., gdy młodzi Grecy po dyktaturze szukali korzeni, jej koncerty pokazały im, że δημοτικό τραγούδι nie jest eksponatem muzealnym, lecz żywą muzyką, i stała się nauczycielką wielu dzisiejszych muzyków ludowych. Prowadziła też programy w greckim radiu i telewizji, przedstawiając pieśni region po regionie szerokiej publiczności.

Stowarzyszenie Greckiej Muzyki Ludowej im. Domny Samiu w Atenach wciąż działa: przechowuje jej archiwum, wydaje jej nagrania i prowadzi programy, które wnoszą tradycyjną pieśń i taniec do szkół i do młodych muzyków. Jej płyty to pierwszy przystanek dla każdego, kto chce nauczyć się greckiej pieśni ludowej tak, jak ją śpiewano, a wielu dzisiejszych śpiewaków tradycyjnych nazywa ją swoją nauczycielką. Regularnie odbywają się festiwale muzyki ludowej i koncerty ku jej pamięci. Dobry pomysł: poszukaj jej nagrań pieśni z Azji Mniejszej albo κάλαντα, kolęd, które dzieci śpiewają od drzwi do drzwi w Boże Narodzenie, Nowy Rok i Objawienie Pańskie, i śledź słowa; pieśni ludowe powtarzają wersy, co czyni je idealnymi dla uczących się.

• Jej rodzice byli uchodźcami z Azji Mniejszej, a pieśni utraconej ojczyzny były pierwszą muzyką, jaką usłyszała.
• Tradycyjnego śpiewu nauczyła się od Simona Karasa, muzykologa śpiewu bizantyjskiego.
• Zanim zasłynęła jako śpiewaczka, pracowała dla radia, nagrywając na taśmę wiejskich śpiewaków.
• Stowarzyszenie, które założyła w 1981 roku, wciąż nosi jej imię.