Ilias Wenezis

Ilias Mellos, który pisał jako Wenezis, urodził się 4 marca 1904 roku w Ayvalıku, nazywanym przez Greków Αϊβαλί lub Κυδωνίες, zamożnym mieście oliwy i mydła naprzeciw wyspy Lesbos. Dorastał między miastem a ziemią dziadków na wzgórzach, krajobrazem swoich późniejszych powieści. Było to duże i niemal całkowicie greckie miasto, ze szkołami, cerkwiami i ożywionym handlem z wyspami.

We wrześniu 1922 roku, gdy armia grecka w Azji Mniejszej się załamała, osiemnastolatek został aresztowany i wysłany wraz z tysiącami innych greckich mężczyzn do batalionów pracy (αμελέ ταμπουρού), zmuszanych do marszów i pracy w głębi lądu w strasznych warunkach. Większość jego towarzyszy zginęła. Po około czternastu miesiącach został zwolniony i przedostał się do Mityleny, gdzie jego rodzina znalazła schronienie jako uchodźcy.

Na Lesbos znalazł pracę w banku, a powieściopisarz Stratis Mirivilis opublikował w swojej gazecie jego pierwszą relację z niewoli. Później przeniósł się do Aten, gdzie przez wiele lat pracował w Banku Grecji, pisząc jednocześnie powieści, opowiadania i artykuły. Podczas okupacji niemieckiej został aresztowany i przez pewien czas przetrzymywany. Po wojnie był szanowaną postacią publiczną, a w 1957 roku został wybrany członkiem Akademii Ateńskiej. Zmarł w Atenach 3 sierpnia 1973 roku.

Το νούμερο 31328 (Numer 31328), opublikowany najpierw w odcinkach w 1924 roku, a jako książka w 1931, bierze tytuł od numeru nadanego młodemu jeńcowi w batalionach pracy. W krótkich, powściągliwych rozdziałach opisuje marsze, głód, bicie, śmierć przyjaciół, ale także chwile nieoczekiwanego człowieczeństwa wśród strażników. Czyta się go nie jak polityczny pamflet, lecz jak zeznanie świadka, i wciąż jest jedną z najmocniejszych książek o roku 1922.

Γαλήνη (Spokój, 1939) śledzi grupę uchodźców z Azji Mniejszej, którzy próbują zapuścić korzenie na jałowym wybrzeżu Attyki, w pobliżu Anawisos, między morzem a kamieniami, z tęsknotą za domem i powolną pracą nad nowym życiem. Αιολική γη (Ziemia eolska, 1943), napisana w czasie okupacji, wraca do początku: lata chłopca na ziemi dziadka u stóp góry Kemer, wśród pasterzy, zwierząt, legend i pierwszego przeczucia miłości i śmierci – raj widziany ze świadomością, że zostanie zniszczony. To jego najbardziej kochana i najczęściej tłumaczona książka.

Do późniejszych dzieł należą Έξοδος (Exodus, 1950), osadzony w czasie drugiej wojny światowej, oraz Ωκεανός (Ocean, 1956). Jego styl jest prosty, liryczny i ludzki; wraz z Mirivilisem i Dido Sotiriu dał głos pokoleniu Katastrofy.

Greccy uczniowie czytają fragmenty Αιολική γη i Το νούμερο 31328 w szkolnych antologiach, a książki wciąż są dostępne w tanich wydaniach, po które łatwo sięgnąć uczącemu się na poziomie B1 lub B2. Ze wschodniego wybrzeża Lesbos widać wzgórza Ayvalıku po drugiej stronie cieśniny, a prom z Mityleny do Ayvalıku to dobry sposób, by poczuć, o czym są jego książki. Dziś sam Ayvalık wita greckich gości, którzy przyjeżdżają zobaczyć stare greckie domy i cerkwie Kidonii, często z Ziemią eolską w torbie.

• Jego prawdziwe nazwisko brzmiało Mellos; Wenezis było rodzinnym przezwiskiem, którego używał jako pseudonimu.
• Tytuł Numer 31328 to numer, który otrzymał jako jeniec w 1922 roku.
• W 1957 roku został wybrany do Akademii Ateńskiej.
• Stratis Mirivilis, inny wielki powieściopisarz z Lesbos, jako pierwszy opublikował jego relację z niewoli w gazecie w Mitylenie.