Jannis Tsaruchis

Tsaruchis urodził się w Pireusie 13 stycznia 1910 roku, w rodzinie, która wkrótce przeniosła się do Aten. W latach 1929–1935 studiował w ateńskiej Szkole Sztuk Pięknych u Konstandinosa Parthenisa, a jednocześnie, od 1931 roku, pracował u boku Fotisa Kondoglu, malarza i pisarza, który odradzał bizantyjskie malarstwo ikon; od niego Tsaruchis nauczył się płaskiego koloru, wyrazistego konturu i szacunku dla malarza ludowego Teofilosa, które pozostały z nim przez całe życie. W 1935 roku pojechał do Stambułu, a potem do Paryża, gdzie zobaczył dzieła Matisse’a i poznał Giacomettiego oraz rzeźbiarza Laurensa. Jego pierwsza wystawa indywidualna odbyła się w Atenach w 1938 roku.

W latach 1940–41 walczył na froncie albańskim, a okupację spędził w Atenach, malując i rozpoczynając długą współpracę z Teatrem Sztuki Karolosa Kuna, dla którego od lat 40. projektował scenografie i kostiumy. W latach 50. i 60. namalował dzieła najlepiej znane, marynarzy, żołnierzy, kawiarnie, i zdobył międzynarodową sławę; w 1958 roku reprezentował Grecję na Biennale w Wenecji. W tym samym roku zaprojektował Medeę Marii Callas w Dallas, a później, w 1961 roku, jej Medeę w Epidauros.

W czasie dyktatury 1967–74 mieszkał w Paryżu, a na stałe wrócił w 1980 roku. W 1981 roku przekształcił swój dom w Marusi, na północ od Aten, w Fundację i muzeum Jannisa Tsaruchisa. Zmarł w Atenach 20 lipca 1989 roku.

Tsaruchis należał do pokolenia lat 30., malarzy i poetów, którzy pytali, czym mogłaby być nowoczesna sztuka grecka, a jego odpowiedzią było przyjrzenie się temu, co już istniało: bizantyjskim ikonom, teatrowi cieni Karagiozisa, naiwnym obrazom Teofilosa, neoklasycystycznym domom Pireusu, tancerzom zejbekiko w tawernach. Wszystko to malował z jasnością i kolorem, których nauczył się od Matisse’a. Jego ulubionym tematem był młody mężczyzna, w mundurze albo w samej koszuli, siedzący przy stole lub stojący w drzwiach, przedstawiony z otwartością wobec męskiego piękna, która w jego czasach była śmiała i która częściowo tłumaczy, dlaczego jego twórczość jest dziś kochana.

Wśród słynnych obrazów są liczni marynarze malowani od lat 30., żołnierze i εύζωνες (ewzoni) z lat 50., alegoryczna seria o miesiącach i porach roku oraz Καφενείο Νέον (Kawiarnia Neon, 1965–66), duże płótno z mężczyznami siedzącymi samotnie w ostrym świetle kawiarni na placu Omonia. Jego akwarele ze starymi domami Pireusu i Aten utrwalają miasto, które burzono wokół niego.

W teatrze projektował do inscenizacji Kuna według Lorki i Tennessee Williamsa, do antycznego dramatu w Epidauros i do opery, a w 1977 roku sam wyreżyserował i zaprojektował Τρωάδες (Trojanki) Eurypidesa na otwartym parkingu w centrum Aten. Pisał też: Ως στρουθίον μονάζον επί δώματος (Jak samotny wróbel na dachu, 1978) i Αγαθόν το εξομολογείσθαι (Dobrze jest się spowiadać, 1986) zbierają eseje i wspomnienia pisane suchą, dowcipną greką.

Muzeum Fundacji Jannisa Tsaruchisa w Marusi, w domu, w którym mieszkał i pracował, pokazuje jego obrazy, projekty scenografii i przedmioty osobiste, a Galeria Narodowa w Atenach posiada wiele jego głównych dzieł; wielka wystawa z okazji stulecia urodzin w Muzeum Benaki w latach 2009–10 przyciągnęła rekordowe tłumy. Jego marynarze i żołnierze są dziś częścią narodowego wizerunku Grecji, drukowani na plakatach, okładkach książek i pocztówkach, a jego scenografie i kostiumy dla Kuna należą do historii teatru greckiego. Jego zdanie «Στην Ελλάδα είσαι ό,τι δηλώσεις» (W Grecji jesteś tym, za kogo się podajesz) jest nieustannie cytowane, zwykle ze śmiechem, w odniesieniu do greckiego zwyczaju wymyślania samego siebie. Uczący się może odwiedzić muzeum w Marusi, pół godziny metrem od centrum Aten, i poszukać jego dzieł w Galerii Narodowej.

• Zanim zaczął studiować malarstwo nowoczesne, uczył się malować bizantyjskie ikony w pracowni Fotisa Kondoglu i przez całe życie zachował płaski kolor i wyrazisty kontur ikonopisarza.
• Zaprojektował Medeę Marii Callas w Dallas w 1958 roku i ponownie w antycznym teatrze w Epidauros w 1961 roku.
• W 1977 roku wystawił Trojanki Eurypidesa na parkingu w centrum Aten.
• Tytuł jego książki «Ως στρουθίον μονάζον επί δώματος» to wers z Psalmów: jak samotny wróbel na dachu.