Manolis Andronikos

Andronikos urodził się 23 października 1919 roku w Prusie (dziś Bursa w Turcji), jako syn ojca z Samos i matki z Imbros. Po katastrofie małoazjatyckiej w 1922 roku rodzina przybyła jako uchodźcy do Salonik, miasta, w którym spędził resztę życia. W 1936 roku wstąpił na Wydział Filozoficzny Uniwersytetu w Salonikach, gdzie jego nauczycielem został archeolog Konstantinos Romeos; jako student pracował jako asystent Romeosa na stanowisku w Werginie, wiosce u podnóża gór Pierii. Ukończył studia w 1941 roku.

W czasie drugiej wojny światowej uciekł z okupowanej Grecji na Bliski Wschód i służył tam w armii greckiej. Po wojnie wstąpił do Służby Archeologicznej i od 1949 roku rozpoczął własne wykopaliska w Werginie. W latach 1954–55 studiował w Oksfordzie u wielkiego specjalisty od wazów greckich Johna Beazleya i zrobił karierę na Uniwersytecie w Salonikach, gdzie w 1964 roku został profesorem zwyczajnym archeologii klasycznej. W 1976 roku zaczął kopać Wielki Kurhan, ogromne sztuczne wzgórze w Werginie, a rok później przyszło odkrycie jego życia. Ostatnie lata poświęcił badaniu i publikowaniu znalezisk, a w 1992 roku otrzymał Krzyż Wielki Orderu Feniksa. Zmarł w Salonikach 30 marca 1992 roku.

Przez wieki nikt nie wiedział dokładnie, gdzie leżały Ajgaj, dawna królewska stolica Macedończyków. Andronikos spędził w Werginie prawie trzydzieści lat, kopiąc najpierw rozległą nekropolię małych kurhanów z epoki żelaza, a potem Wielki Kurhan o szerokości 110 metrów i wysokości około 12 metrów. Jesienią 1977 roku jego zespół znalazł trzy grobowce. Jeden, mały i już obrabowany, miał wspaniałe malowidło ścienne Η αρπαγή της Περσεφόνης (Porwanie Persefony), jedno z bardzo nielicznych zachowanych dużych greckich malowideł z IV wieku p.n.e.

8 listopada 1977 roku otworzył Grobowiec II, sklepiony grobowiec macedoński z malowaną sceną polowania na fasadzie, nietknięty od starożytności. Wewnątrz stała skrzynka z litego złota, λάρνακα, ozdobiona szesnastopromienną gwiazdą macedońską, zawierająca spalone kości owinięte w purpurową tkaninę, a obok złoty wieniec z liści dębu, broń, zbroja i srebrne naczynia. Andronikos przypisał grobowiec Filipowi II, zamordowanemu w 336 roku p.n.e.; badacze wciąż spierają się, czy należał do Filipa II, czy do Filipa III Arridajosa. W 1978 roku odkryto nienaruszony kolejny grobowiec, „Grobowiec Księcia”, prawdopodobnie pochówek młodego Aleksandra IV. Andronikos objaśniał swoje znaleziska w przystępnych książkach dla szerokiej publiczności, przede wszystkim w Βεργίνα: οι βασιλικοί τάφοι (Wergina: grobowce królewskie, 1984).

Miejscem, które trzeba odwiedzić, jest Wergina, godzinę drogi od Salonik. Muzeum Grobowców Królewskich w Ajgaj zbudowano wewnątrz samego Wielkiego Kurhanu: idzie się pod ziemią, w półmroku, obok fasad grobowców i ogląda złoty larnaks, wieńce i zbroję tam, gdzie je znaleziono. Ajgaj są od 1996 roku na liście światowego dziedzictwa UNESCO. W Salonikach ulica przed Muzeum Archeologicznym nosi imię Andronikosa, naprzeciwko stoi jego popiersie, a kilka szkół nosi jego imię. Gwiazda z Werginy, z wieka larnaksu, stała się symbolem greckiej Macedonii, na flagach, monetach i logo.

• Urodził się w Bursie, w dzisiejszej Turcji, i po 1922 roku trafił do Salonik jako dziecko uchodźca.
• Po raz pierwszy pracował w Werginie jako student asystent w latach 30., około czterdziestu lat przed swoim wielkim odkryciem.
• Złoty larnaks z Grobowca II waży około jedenastu kilogramów.
• Archeolodzy wciąż spierają się, czy grobowiec należy do Filipa II, czy do Filipa III Arridajosa.