Nikos Chadzikiriakos-Gikas

Gikas urodził się w Atenach 26 lutego 1906 roku w zamożnej i wykształconej rodzinie; rodzina jego matki, Chadzikiriakosowie, miała dawne korzenie na wyspie Hydra, gdzie posiadała dużą rezydencję. Zaczął rysować jako dziecko, a w wieku szesnastu lat, w 1922 roku, wyjechał do Paryża, gdzie studiował malarstwo u Rogera Bissière'a i literaturę na Sorbonie. Pierwszą wystawę indywidualną miał w Paryżu w 1927 roku, mając zaledwie dwadzieścia kilka lat, i przyswoił sobie twórczość Picassa, Braque'a i innych artystów École de Paris.

W 1934 roku wrócił do Grecji. Z przyjaciółmi założył pismo artystyczno-literackie Το Τρίτο Μάτι (Trzecie Oko, 1935–1937) i wszedł do kręgu modernistycznych pisarzy i artystów znanego jako Pokolenie lat 30., bliskiego Jorgosowi Seferisowi i Odiseasowi Elitisowi. Przez lata malował w rodzinnym domu na Hydrze, gdzie odwiedzali go zagraniczni przyjaciele, wśród nich pisarze Henry Miller w 1939 roku, a później Patrick Leigh Fermor, który przebywał tam przez długie okresy.

W latach 1941–1958 uczył rysunku na Wydziale Architektury Narodowego Uniwersytetu Technicznego w Atenach. Dom na Hydrze spłonął w 1961 roku. W 1961 roku ożenił się z drugą żoną, Barbarą Hutchinson, a w 1973 roku został wybrany członkiem Akademii Ateńskiej. Zmarł w Atenach 3 września 1994 roku.

Wielkim osiągnięciem Gikasa było pokazanie, że sztuka nowoczesna może być grecka. W Paryżu nauczył się lekcji kubizmu: rozbić temat na płaszczyzny, spłaszczyć przestrzeń, budować obraz jak architekt. Po powrocie zastosował tę metodę do greckiego świata, który znał najlepiej, do wysp, a przede wszystkim do Hydry, z jej kamiennymi domami wspinającymi się na wzgórze, schodami, oknami, dachami i łodziami. W jego pejzażach z lat 30. i późniejszych domy stają się sześcianami i trójkątami, morze i niebo płaskimi polami błękitu, a wszystko spaja mocne, jasne światło. To nie turystyczny obrazek Grecji, lecz jej analiza.

Wierzył, że tradycja grecka, antyczna, bizantyjska i ludowa, była już «nowoczesna» w swoim umiłowaniu geometrii i jasnej formy, a ta idea, wspólna z Seferisem i Elitisem, leżała u podstaw Pokolenia lat 30. Jego późna twórczość krążyła między abstrakcją a naturą: góry, drzewa oliwne, pracownie, martwe natury.

Gikas był także teoretykiem i pisarzem o sztuce, nauczycielem pokolenia greckich architektów, ilustratorem książek oraz autorem scenografii i kostiumów do teatru i baletu. Jego wszechstronność, od malarstwa po rzeźbę, architekturę i pisarstwo, uczyniła go najpełniejszym «malarzem intelektualistą» nowoczesnej Grecji.

Najlepszym miejscem, by poznać Gikasa, jest Πινακοθήκη Γκίκα (Galeria Gikasa) Muzeum Benaki, jego dawny dom przy ulicy Kriezotu w Kolonaki w Atenach, który zapisał muzeum. Można tam zobaczyć jego obrazy, pracownię i pokoje, w których przyjmował Seferisa, Elitisa i zagranicznych przyjaciół. Jego prace znajdują się też w Galerii Narodowej w Atenach. Na Hydrze wejdź w górę od portu i spójrz na wyspę tak, jak on ją malował: jak na białe i szare sześciany w świetle. Książki o Pokoleniu lat 30. zawsze zaczynają się od niego, Seferisa i Elitisa.

• Wyjechał na studia do Paryża w wieku szesnastu lat i miał tam pierwszą wystawę indywidualną w wieku około dwudziestu jeden lat.
• Henry Miller opisuje swoją wizytę u niego na Hydrze w Kolosie z Maroussi, książce o Grecji z 1939 roku.
• Rodzinna rezydencja na Hydrze, w której gościło tylu pisarzy, spłonęła w 1961 roku.
• Przez siedemnaście lat uczył rysunku przyszłych architektów na Narodowym Uniwersytecie Technicznym w Atenach.