Stratis Mirivilis

Efstratios Stamatopulos urodził się 30 czerwca 1890 roku w Sykaminei, wsi na północnym wybrzeżu Lesbos, która wchodziła wtedy jeszcze w skład Imperium Osmańskiego. Wyjechał do Aten, by studiować prawo i literaturę, ale w 1912 roku, gdy wybuchły wojny bałkańskie, zgłosił się na ochotnika do wojska. Walczył w wojnach bałkańskich, na froncie macedońskim podczas pierwszej wojny światowej, gdzie został ranny, oraz w kampanii małoazjatyckiej w latach 1919–1922. Dziesięć lat żołnierskiej służby dało mu jego temat.

Po powrocie do Mityleny po katastrofie małoazjatyckiej założył i redagował gazetę Καμπάνα (Dzwon), w której drukował w odcinkach dziennik wojenny, który stał się Η ζωή εν τάφω. Pierwsze wydanie ukazało się w Mitylenie w 1924 roku; rozszerzone wydanie ateńskie z 1930 roku z dnia na dzień przyniosło mu sławę. W 1932 roku przeniósł się z rodziną do Aten i utrzymywał się z dziennikarstwa, publikując przez następne czterdzieści lat powieści, opowiadania i felietony prasowe. Pracował w greckim radiu państwowym, był prezesem Narodowego Stowarzyszenia Pisarzy Greckich, a w 1958 roku został wybrany do Akademii Ateńskiej.

Od początku kariery pisał pod pseudonimem Mirivilis. Jego antywojenna powieść została zakazana za dyktatury Metaksasa i ponownie podczas okupacji niemieckiej. Zmarł w Atenach 19 lipca 1969 roku, ale jego serce pozostało w Sykaminei, której klify, łodzie rybackie i gaje oliwne wypełniają każdą napisaną przez niego książkę.

Η ζωή εν τάφω (Życie w grobie, 1924, ostateczna wersja 1930) przedstawiona jest jako zeszyty sierżanta Antonisa Kostulasa, odnalezione po jego śmierci na froncie w Macedonii i pisane dla ukochanej kobiety. W krótkich, plastycznych rozdziałach opisuje okopy pod Monastyrem, błoto i wszy, ataki gazowe, słowiańskojęzycznych wieśniaków, którzy dają żołnierzom schronienie, oraz powolną utratę wiary w wojnę. Tytuł pochodzi z wielkopiątkowego hymnu «Ἡ ζωὴ ἐν τάφῳ» (Życie w grobie), a grobem jest okop. Pozostaje najpotężniejszą grecką książką o pierwszej wojnie światowej.

Η δασκάλα με τα χρυσά μάτια (Nauczycielka o złotych oczach, 1933) kontynuuje historię w czasie pokoju: żołnierz wraca na Lesbos i zakochuje się we wdowie po swoim poległym towarzyszu. Akcja Η Παναγιά η Γοργόνα (Madonna Syrena, 1949) toczy się w wiosce rybackiej wzorowanej na Skali Sykamineas, gdzie uchodźcy z Azji Mniejszej budują nowe życie wokół maleńkiej kaplicy na skale; jej ikona przedstawia Marię Pannę z ogonem syreny. Te trzy powieści czyta się zwykle jako trylogię o wojnie i jej następstwach. Nowela Ο Βασίλης ο Αρβανίτης (Wasilis Arwanita, 1943) portretuje dumnego, gwałtownego i fascynującego wiejskiego siłacza. Mirivilis wydał też tomy opowiadań Το πράσινο βιβλίο (Zielona księga), Το γαλάζιο βιβλίο (Błękitna księga) i Το κόκκινο βιβλίο (Czerwona księga), których kolory stały się jego znakiem rozpoznawczym. Jego proza jest bujna i zmysłowa, zakorzeniona w dialekcie wyspy, z długimi opisami światła i morza.

Fragmenty Η ζωή εν τάφω znajdują się w greckiej szkolnej antologii, a do powieści wraca się za każdym razem, gdy Grecy spierają się o wojnę i pokój; przetłumaczono ją na angielski i wiele innych języków. Pojedź do Skali Sykamineas na Lesbos: kaplica Panagii Gorgony naprawdę stoi na skale w porcie, a stara morwa, pod którą Mirivilis lubił siadać i pisać, η μουριά του Μυριβήλη, wciąż ocienia tawernę nad wodą. Jego dom w Sykaminei jest oznaczony, a ulice w Mitylenie i Atenach noszą jego imię. Tytuł Η ζωή εν τάφω stał się samodzielnym wyrażeniem, którego dziennikarze używają na określenie każdego życia spędzanego w jakiejś dziurze, a Η Παναγιά η Γοργόνα dała wyspie jeden z jej najbardziej znanych obrazów.

• Tytuł Η ζωή εν τάφω to pierwszy wers wielkopiątkowego lamentu śpiewanego w każdym greckim kościele, który powieść zamienia w opis okopów.
• Służył jako żołnierz przez mniej więcej dziesięć lat, od wojen bałkańskich w 1912 roku do odwrotu z Azji Mniejszej w 1922 roku.
• Jego trzy zbiory opowiadań noszą po prostu nazwy kolorów: zielony, błękitny i czerwony.
• Kaplica z Η Παναγιά η Γοργόνα istnieje naprawdę: pielgrzymi i turyści wciąż wspinają się na skałę w Skali Sykamineas, by ją zobaczyć.