Apostolos Kaldaras

Kaldaras werd op 7 april 1922 geboren in Trikala, in Thessalië, in hetzelfde jaar waarin de Klein-Aziatische catastrofe meer dan een miljoen Griekse vluchtelingen naar het vasteland dreef, een toeval dat hij later in muziek zou omzetten. Hij leerde als jongen bouzouki spelen, toen dat nog het instrument was van de armen en van de rebetiko-onderwereld, studeerde aan de landbouwschool van de Universiteit van Thessaloniki en werd tijdens de bezetting beroepsmuzikant. Zijn eerste opnamen dateren van 1946.

Hij groeide op als muzikant tijdens de Duitse bezetting en de burgeroorlog, het zwaarste decennium van de moderne Griekse geschiedenis, en zijn vroege liederen dragen dat gewicht: honger, nacht, scheiding, moeders die wachten op zonen in de gevangenis of in ballingschap. Vanaf eind jaren 1940 werden zijn liederen opgenomen door de belangrijkste rebetiko- en laïkozangers, en hij werd een van de meest gerespecteerde componisten van de generatie na Markos Vamvakaris en Vassilis Tsitsanis. In vier decennia schreef hij honderden liederen.

Begin jaren 1970, midden in de dictatuur, begon hij met tekstschrijver Pythagoras Papastamatiou aan een groter project: een heel album over de vluchtelingen uit Klein-Azië. Het bracht hem een nieuw, jonger publiek en was een beslissende vroege stap voor een jonge zangeres, Haris Alexiou. Kaldaras overleed op 8 april 1990 in Athene, de dag na zijn 68e verjaardag.

Kaldaras schreef in de taal van de rebetiko, de zeibekiko en de chasapiko, de bouzouki en de baglamas, maar zijn liederen reikten al verder dan de kleine wereld van de hasjkitten, naar het brede volkslied van de jaren 1950. Νύχτωσε χωρίς φεγγάρι (De nacht viel zonder maan, 1947) beschrijft een jongeman die niet kan slapen in de diepe duisternis; het werd geschreven in de jaren van de burgeroorlog, en veel luisteraars hoorden erin het lot van gevangenen en bannelingen. Het werd voor het eerst opgenomen in 1947 door Stella Haskil, en in 1951 nam Manos Hadjidakis het op in zijn pianocyclus Έξι λαϊκές ζωγραφιές (Zes volkse taferelen).

Zijn meesterwerk is Μικρά Ασία (Klein-Azië, 1972), op teksten van Pythagoras Papastamatiou en met de stemmen van Haris Alexiou en Giorgos Dalaras. Het verscheen vijftig jaar na de catastrofe van 1922 en is een liedcyclus over de verloren steden van Ionië, het brandende Smyrna, de vlucht over de Egeïsche Zee en het harde nieuwe leven van de vluchtelingen in Griekenland. De muziek vermengt de rebetiko van Piraeus met de zachtere, oosterse kleuren van de muziek die de vluchtelingen meebrachten. Het album werd in enorme aantallen verkocht en blijft een van de grote conceptalbums van de Griekse populaire muziek. Het werd in 1973 gevolgd door Βυζαντινός Εσπερινός (Byzantijnse vespers), opnieuw gezongen door Dalaras, en in 1977 door Οι ξεριζωμένοι (De ontwortelden).

Begin met Νύχτωσε χωρίς φεγγάρι: tientallen zangers hebben het opgenomen, van de oude rebetikostemmen tot Giorgos Dalaras en jongere artiesten, en u hoort het in elke taverne met livemuziek. Luister daarna het album Μικρά Ασία van begin tot eind, liefst met de teksten erbij, en u leert evenveel over 1922 als uit een geschiedenisboek. Voor Haris Alexiou, toen nog een nieuwkomer, was het een van de platen die haar naam vestigden. In Trikala, waar hij opgroeide, wordt hij herinnerd als de grote muzikant van de stad. De pagina’s van deze site over Tsitsanis en Vamvakaris tonen de wereld waaruit hij kwam.

• Hij werd geboren in 1922, het jaar van de Klein-Aziatische catastrofe, en schreef vijftig jaar later het beroemdste album erover.
• Μικρά Ασία verscheen in 1972, onder de dictatuur, en was een van de eerste platen van Haris Alexiou.
• Νύχτωσε χωρίς φεγγάρι is door zoveel zangers opgenomen dat veel Grieken denken dat het een volkslied is.