Tonia Marketaki

Tonia Marketaki werd in 1942 in Piraeus geboren. Van 1960 tot 1964 studeerde ze in Parijs aan IDHEC en de toneelschool van het Théâtre National Populaire. De filmopleiding omvatte camerawerk; later werkte ze als journalist en filmcriticus. Deze activiteiten verbonden haar met de generatie van de Nieuwe Griekse Cinema, die nadacht over nieuwe manieren om Griekse verhalen te verfilmen.

Haar korte film Ο Γιάννης και ο δρόμος (Giannis en de weg) verscheen in 1967. Tijdens de militaire dictatuur zat ze gevangen en verbleef ze een periode buiten Griekenland. Haar eerste lange film Ιωάννης ο βίαιος (De gewelddadige Ioannis, 1973) ontving in Thessaloniki prijzen voor regie en scenario. Financiering bleef moeilijk: Ο άνθρωπος που χάθηκε (De verdwenen man) bleef onvoltooid.

Haar werk ging verder dan speelfilms. Ze regisseerde de televisiebewerking Λεμονοδάσος (Het citroenbos, 1978), naar Kosmas Politis, en werkte met documentaire en theater. Η τιμή της αγάπης (De prijs van de liefde), gecatalogiseerd als 1984 en soms gedateerd op 1983, was haar tweede voltooide lange film. Κρυστάλλινες νύχτες (Kristalnachten) volgde in 1992, met een scenario samen met Malvina Karali. Marketaki stierf in 1994. De kleine filmografie hoort bij een bredere beroepsgeschiedenis van scenario’s, uitzendingen, kritiek en bewerkingen.

Marketakis films plaatsen persoonlijk handelen binnen sociale en historische druk. De gewelddadige Ioannis onderzoekt een misdaad en het ontstaan van een openbaar verhaal erover. Schuld, interpretatie en institutionele macht zijn naast de hoofdpersoon van belang. De erkenning voor regie en scenario in 1973 situeerde haar werk in de veranderende Griekse cinema.

De prijs van de liefde bewerkt Η τιμή και το χρήμα (Eer en geld) van Konstantinos Theotokis. Op Korfoe aan het begin van de twintigste eeuw raakt Rini’s relatie met Andreas verstrikt in bruidsschat en gezinsfinanciën. Haar weigering te trouwen met een man die geld boven haar stelt, bepaalt het slot. Het scenario maakt literair sociaal conflict tot gespeelde ontmoetingen: woorden, pauzes, gebaren en ruimte tussen mensen dragen bij. De muziek is van Eleni Karaindrou. Het Griekse τιμή kan prijs en eer betekenen, wat de titel een bruikbare taalkundige gelaagdheid geeft.

Kristalnachten verbindt bezet Athene, verlangen en vervolging met een verhaal over twee levens. Het scenario van Marketaki en Karali gaat voorbij eenvoudig realisme. De films bieden dus verschillende toegangen tot Griekse spraak en vertelling. Een kort gesprek met hulp is een bruikbare leereenheid; regionale uitdrukkingen en de historische omgeving van De prijs van de liefde vragen meer steun dan de aangepaste moderne tekst.

Lees de Griekse samenvatting van De prijs van de liefde bij de Cacoyannis-stichting en bepaal wat Rini weigert. Open vervolgens ERT’s documentaire uit 1997 Ο έρωτας των πρώτων πλάνων: Τώνια Μαρκετάκη, waarvan de documentatie filmfragmenten aanwijst. Kies met ondertiteling of taalhulp een kort gesprek en noteer wie spreekt en antwoordt. Vat een keuze in eigen Grieks samen met αρνείται… γιατί…; scheid je uitleg van de werkelijk gesproken woorden. De B1-tekst geeft απόφαση en διάλογος. Marketakis naam staat ook op de locaties van het festival in Thessaloniki: haar zaal ligt in Pakhuis D aan de haven. Zo sluit oudere filmtaal aan bij een levende plaats in de Griekse filmcultuur.

• Haar IDHEC-opleiding omvatte camerawerk.
• Eleni Karaindrou componeerde de muziek voor De prijs van de liefde.
• ELIA-MIET bewaart haar scenario’s, vertalingen, persknipsels en ander archiefmateriaal.