Νίκος Νικολάου

Ο Νίκος Νικολάου, που συναντάται στα λατινικά ως Nikos Nikolaou ή Nikos Nicolaou, γεννήθηκε στην Ύδρα το 1909 και μετακόμισε παιδί στην Αθήνα. Άρχισε τις καλλιτεχνικές σπουδές του το 1929 στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών, με τον Κωνσταντίνο Παρθένη και τον Ουμβέρτο Αργυρό. Εκεί συνδέθηκε με μακρόχρονη φιλία με τον Γιάννη Μόραλη. Το 1937 οι δύο ταξίδεψαν στη Ρώμη και η συνέχεια των σπουδών οδήγησε τον Νικολάου στο Παρίσι, πριν ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος τον φέρει πίσω στην Ελλάδα.

Η πρώτη ατομική έκθεσή του έγινε στην Αθήνα το 1948. Υπήρξε ιδρυτικό μέλος της ομάδας Αρμός και συμμετείχε σε διεθνείς εκθέσεις, ανάμεσά τους στο Σάο Πάολο το 1957 και στη Βενετία το 1964. Την ίδια χρονιά εξελέγη καθηγητής στην ΑΣΚΤ. Η διδασκαλία, η σκηνογραφία και οι τοιχογραφίες αναπτύχθηκαν παράλληλα με τη ζωγραφική του καβαλέτου.

Η Αίγινα έγινε σημαντικός τόπος κατοικίας και εργασίας στη δεκαετία του 1960. Η ακτή, η βλάστηση και οι καλλιτεχνικές φιλίες συνόδευσαν τη διαρκή μελέτη της ανθρώπινης μορφής. Πέθανε το 1986. Τα θεωρητικά κείμενά του κυκλοφόρησαν εκείνη τη χρονιά ως Η περιπέτεια της γραμμής στην Τέχνη. Η Εθνική Πινακοθήκη οργάνωσε αναδρομική έκθεση το 1991, ενώ το αρχείο του πέρασε αργότερα στο Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης, με δωρεά το 2011.

Οι μορφές του Νικολάου συνδυάζουν καθαρά περιγράμματα, απλοποιημένα σχήματα και συγκρατημένο χρώμα. Η βαθιά μελέτη της αρχαίας ελληνικής τέχνης, ανάμεσά της του αρχαϊκού κούρου, τροφοδότησε έναν μοντέρνο τρόπο οργάνωσης σωμάτων και χώρου. Συκιές, ελιές και ροδιές εμφανίζονται δίπλα σε μορφές στο ευρύτερο έργο του. Σκηνικά και κοστούμια, καθώς και τοιχογραφίες σε δημόσια κτίρια όπως η Πάντειος, επέκτειναν αυτή τη γλώσσα πέρα από τον πίνακα με κορνίζα.

Η Ύδρα (1953) φέρνει τη νησιωτική αρχιτεκτονική στη συλλογή της Εθνικής Πινακοθήκης. Η Σύνθεση (1963) ανήκει στη συνεχή έρευνα για το πώς μορφές και επίπεδα συγκροτούν ενιαία εικόνα. Η Προσωπογραφία άνδρα (1969) προσφέρει συγκεκριμένο θέμα. Η μουσειακή ετικέτα καταγράφει λάδι σε μουσαμά και διαστάσεις 40 επί 25 εκατοστά: ένα μικρό αντικείμενο, του οποίου ο τίτλος μπορεί να γίνει απλή ελληνική πρόταση για την πράξη του ζωγράφου.

Οι ζωγραφισμένες Πέτρες (1983) δείχνουν άλλη κλίμακα πειραματισμού. Μια φυσικά στρογγυλεμένη επιφάνεια γίνεται φορέας εικόνας· το αυτοβιογραφικό ντοκιμαντέρ της ΕΡΤ τον δείχνει να ζωγραφίζει θαλασσινά βότσαλα στο αιγινήτικο εργαστήριό του. Η περιπέτεια της γραμμής στην Τέχνη (1986) συγκεντρώνει τη σκέψη του για την καλλιτεχνική εμπειρία και τον πειραματισμό. Σε αυτά τα μέσα, το σχέδιο παραμένει τρόπος ανακάλυψης των σχέσεων που κρατούν ενωμένη την εικόνα.

Βρείτε την καταχώριση της Εθνικής Πινακοθήκης Προσωπογραφία άνδρα (1969). Διαβάστε τίτλο, χρονολογία και το υλικό λάδι σε μουσαμά. Γράψτε μικρή λεζάντα με ολοκληρωμένες ελληνικές προτάσεις: Ο ζωγράφος ζωγράφισε έναν άνδρα. Το έργο είναι του 1969. Είναι λάδι σε μουσαμά. Έπειτα προσθέστε μια παρατήρηση για το πρόσωπο που βλέπετε.

Συγκρίνετε τον σύντομο τίτλο με την πρότασή σας: το εικονιζόμενο πρόσωπο γίνεται αντικείμενο του ρήματος «ζωγράφισε». Εδώ το λάδι δηλώνει το ζωγραφικό υλικό. Το διασκευασμένο κείμενο στηρίζει αυτή την άσκηση μουσειακής ανάγνωσης. Για μια συνέχεια, το Μονόγραμμα της ΕΡΤ, γυρισμένο το 1982, δείχνει τον Νικολάου να μιλά για το έργο του και να ζωγραφίζει βότσαλα στην Αίγινα.

• Η πρώτη ατομική έκθεσή του έγινε στην Αθήνα το 1948.
• Εξελέγη καθηγητής στην ΑΣΚΤ το 1964.
• Το αρχείο του δωρίστηκε στο ΜΙΕΤ το 2011, διασώζοντας σχέδια, φωτογραφίες και αλληλογραφία.