Nikos Koundouros

Nikos Koundouros, ook geschreven als Níkos Koúndouros, was een Griekse filmmaker met Kretenzische wortels, geboren in 1926. Hij studeerde schilderkunst en beeldhouwkunst aan de kunstacademie van Athene en studeerde in 1948 af. Die opleiding bleef zichtbaar in zijn aandacht voor gezichten, lichamen, licht en de plaatsing van figuren binnen het beeld.

Tijdens de bezetting sloot hij zich aan bij het linkse verzet; later werd hij om politieke redenen naar Makronisos verbannen. Daar ontmoette hij kunstenaars, onder wie Thanasis Vengos, die in zijn films zou spelen. Na zijn vrijlating richtte hij zich op cinema. Zijn eerste speelfilm, Μαγική πόλη (Magische stad), verscheen in 1954 naar een scenario van Margarita Lymberaki. Twee jaar later volgde Ο Δράκος (Het monster van Athene), geschreven door Iakovos Kambanellis, met Dinos Iliopoulos.

Tijdens de militaire dictatuur van 1967–1974 verbleef Koundouros in het buitenland, onder meer in Parijs, Rome en Londen. Na het herstel van de democratie filmde hij politieke concerten en openbare bijeenkomsten in Griekenland. Latere films grepen terug op traumatische geschiedenis; theaterproducties verbreedden zijn belangstelling voor Griekse dramatische en muzikale tradities. Hij overleed op 22 februari 2017. ERT’s tweedelige Μονόγραμμα (Monogram) uit 2005 bewaart zijn eigen verhaal over zijn artistieke en politieke weg.

Μαγική πόλη (Magische stad, 1954) bekijkt het onzekere bestaan van mensen in een arme Atheense buurt. De dagelijkse moeilijkheden tonen de invloed van het Italiaanse neorealisme. In Ο Δράκος (Het monster van Athene, 1956) lijkt een onbeduidende klerk op een gezochte misdadiger en wordt hij dankzij die vergissing korte tijd aanvaard. Zwart-witbeelden, theatrale schaduwen en het contrast tussen kwetsbaarheid en gezag geven het verhaal zijn verontrustende kracht.

De film maakt samenwerking ook zichtbaar: Koundouros regisseerde, Iakovos Kambanellis schreef het scenario, Manos Hadjidakis componeerde de muziek en Dinos Iliopoulos speelde Thomas. Dat zijn verschillende creatieve verantwoordelijkheden. De Griekse makersgegevens laten zien hoe een film schrijven, acteren, beeldcompositie en geluid samenbrengt, in plaats van slechts de ideeën van één persoon uit te drukken.

Μικρές Αφροδίτες (Jonge Afrodites, 1963) richt zich op landschap, lichamen en verlangen in een verbeelde antieke wereld; de film won de FIPRESCI-prijs in Berlijn. Met 1922 (1978), naar Elias Venezis’ Το νούμερο 31328 (Nummer 31328), behandelde Koundouros de Klein-Aziatische catastrofe. Μπάυρον: Μπαλάντα για ένα δαίμονα (Byron: Ballade voor een demon, 1992) volgt de laatste dagen van de dichter in Mesolongi. Bij deze onderwerpen wordt geschiedenis een ervaring van angst, uitsluiting en conflict in plaats van een optocht van heldhaftige zekerheden.

De Griekse festivalpagina van Thessaloniki over Ο Δράκος (Het monster van Athene) is een bruikbaar beginpunt. Zoek Σενάριο en Μουσική en verbind ze met Iakovos Kambanellis en Manos Hadjidakis; Koundouros is de regisseur. Maak drie vraag-en-antwoordparen met Ποιος σκηνοθέτησε; Ποιος έγραψε; en Ποιος συνέθεσε; Antwoord met namen in volledige zinnen.

Vergelijk daarna σκηνοθεσία, de activiteit, met σκηνοθέτης, de persoon. Deze woorden helpen ook bij andere Griekse festivalprogramma’s. De aangepaste leestekst hieronder ondersteunt de oefening; de dialogen van de hele film vragen extra luisterhulp. In ERT’s Μονόγραμμα (Monogram) spreekt Koundouros zelf Grieks over het verband tussen zijn kunst en zijn ervaringen.

• Hij studeerde in 1948 af in schilder- en beeldhouwkunst, vóór zijn eerste speelfilm.
• Margarita Lymberaki schreef het scenario van Μαγική πόλη (Magische stad).
• Μικρές Αφροδίτες (Jonge Afrodites) uit 1963 won de FIPRESCI-criticiprijs in Berlijn.