Νίκος Δήμου

Ο Νίκος Δήμου γεννήθηκε στην Αθήνα το 1935 και αποφοίτησε από το Κολλέγιο Αθηνών το 1954. Σπούδασε φιλοσοφία στο Πανεπιστήμιο του Μονάχου, καθώς και αγγλική και γαλλική φιλολογία. Η επαγγελματική του ζωή πέρασε από τη διαφήμιση, τη δημοσιογραφία, την τηλεόραση, το ραδιόφωνο και τη φωτογραφία. Έγραψε για υπολογιστές και αυτοκίνητα αλλά και για λογοτεχνικά και φιλοσοφικά ζητήματα. Η ποίηση, τα πεζά, τα δοκίμια και η σάτιρα ανήκουν στην ίδια ευρεία συγγραφική διαδρομή. Η «Δυστυχία του να είσαι Έλληνας» πρωτοκυκλοφόρησε από τον Ίκαρο το 1975 και έγινε το γνωστότερο βιβλίο του.

Ο Δήμου έκανε και τη ζωή του ένα μακρόχρονο λογοτεχνικό σχέδιο. Τέσσερα μέρη, οργανωμένα γύρω από δρόμους όπου έζησε, συγκεντρώθηκαν ως «Οι δρόμοι μου» το 2004. Μια συμπληρωμένη έκδοση ακολούθησε από τον Πατάκη το 2015. Στο δικό του κείμενο για την ΕΡΤ εξηγεί ότι η αυτοβιογραφία χρειάστηκε δεκαπέντε χρόνια και άρχισε από σκόρπιες προσωπικές ιστορίες. Το Μουσείο Μπενάκη αφιέρωσε έκθεση και συνοδευτικό κατάλογο στο πολύμορφο έργο του το 2015, δείχνοντας μαζί γραφή, φωτογραφία και εκπομπές. Αργότερα βιβλία του είναι το «Μικρό εγχειρίδιο ορθολογισμού (και ανορθολογισμού)» (2016) και «Η αντίσταση στον Δαρβίνο και άλλα 13 ετερόδοξα κείμενα» (2024).

Η «Δυστυχία του να είσαι Έλληνας» (1975) χρησιμοποιεί σύντομους αριθμημένους στοχασμούς αντί για συνεχή αφήγηση. Η αρχή εξετάζει την απόσταση ανάμεσα στην επιθυμία και την πραγματικότητα, πριν στραφεί στις ελληνικές αυτοεικόνες, στους μύθους και στους φόβους. Η αφιέρωση στον Εμμανουήλ Ροΐδη τοποθετεί το βιβλίο σε μια παράδοση κλονισμού των δημόσιων βεβαιοτήτων. Οι προτάσεις του είναι επιχειρήματα ενός συγγραφέα, που προσκαλούν συμφωνία ή αντίλογο, όχι ουδέτερες περιγραφές κάθε Έλληνα. Το μεταγενέστερο «Μικρό εγχειρίδιο ορθολογισμού (και ανορθολογισμού)» (2016) παρουσιάζει την κριτική σκέψη ως μέθοδο για εξάσκηση και όχι ως κληρονομημένο δόγμα.

Οι «Δρόμοι μου» (συγκεντρωτική έκδοση 2004, συμπληρωμένη 2015) περνούν από τον δημόσιο διάλογο στο προσωπικό βίωμα. Οι δρόμοι οργανώνουν τις αναμνήσεις, αλλά ο Δήμου περιγράφει μια εσωτερική κατάθεση αντί για κατάλογο γεγονότων. Η παιδική ηλικία στην Κατοχή, οι σπουδές στη Γερμανία, η δουλειά και η γραφή ανήκουν στην ίδια ζωή της μνήμης. Ο μαθητής μπορεί να δανειστεί την ιδέα ενός τόπου ως αφετηρίας για δικές του αναμνήσεις. Διαλέξτε έναν δρόμο της παιδικής ηλικίας, αρχίστε με το «Όταν ήμουν παιδί…» και προσθέστε πού μένατε και πώς πηγαίνατε σχολείο. Τρεις δικές σας προτάσεις σχηματίζουν μια προσιτή πρώτη αυτοβιογραφική παράγραφο.

Το έργο του Δήμου παραμένει προσβάσιμο από τους εκδότες, τα αρχεία εκπομπών και τον κατάλογο της έκθεσης του Μπενάκη. Η σελίδα της ΕΡΤ «Νίκος Δήμου: μια ζωή πιο αληθινή από μυθιστόρημα» περιλαμβάνει τη δική του περιγραφή της γραφής των «Δρόμων μου». Διαβάστε τη σύντομη αρχή και φτιάξτε μια δική σας κάρτα μνήμης. Χρησιμοποιήστε το «Όταν ήμουν παιδί…», προσθέστε «Έμενα…» και «Πήγαινα στο σχολείο…». Διαλέξτε μια φωτογραφία ή έναν δρόμο για να θυμηθείτε. Διαβάστε δυνατά τις τρεις προτάσεις σας και ρωτήστε έναν συμμαθητή «Πού έμενες;». Έτσι εξασκείτε το προσωπικό παρελθόν χωρίς να χρειάζεται ολόκληρη η αυτοβιογραφία.

• Η «Δυστυχία του να είσαι Έλληνας» του 1975 είναι αφιερωμένη στον Εμμανουήλ Ροΐδη.
• Η αυτοβιογραφία του αναπτύχθηκε σε τέσσερα μέρη γύρω από δρόμους όπου έζησε.
• Το Μουσείο Μπενάκη παρουσίασε μαζί γραφή και φωτογραφίες του το 2015.