Aspasia Papathanassiou

Aspasia Papathanassiou werd in 1918 in Amfissa geboren en studeerde in 1940 af aan de toneelschool van het Nationaal Theater. Tot haar vroege werk behoorde Marika Kotopouli’s gezelschap. Ze nam deel aan het oorlogsverzet; politieke vervolging onderbrak haar theaterleven. In 1952 richtte ze met Tzavalas Karousos de Griekse Theatermaatschappij op en ontwikkelde naast het spelen collectieve werkvormen.

Van 1957 tot 1966 was ze hoofdrolspeelster en medeoprichtster van Dimitris Rondiris’ Piraeustheater. Het gezelschap bracht Griekse tragedie op internationale tournees. Haar Elektra kreeg in 1960 de eerste acteerprijs op het festival Theater der Naties. Griekse dramataal, beweging en ensemblespel ontmoetten verschillende publieken en theateromgevingen.

Tijdens de militaire dictatuur leefde ze in vrijwillige ballingschap vanuit Londen en nam ze deel aan oppositieactiviteiten en Europese producties. In 1975 richtte ze de non-profitorganisatie Δεσμοί (Banden) mee op, die via tournees en festivals werkte aan theatrale en culturele decentralisatie. Het latere onderzoekscentrum organiseerde acteerlessen en seminars. Ze schreef Σελίδες μνήμης (Bladzijden van herinnering, 1996) en Γυναικείες μορφές της αρχαίας ελληνικής τραγωδίας (Vrouwenfiguren in de antieke Griekse tragedie, 2010). Ze overleed in juni 2020.

Papathanassiou’s Elektra in de voorstellingen van het Piraeustheater uit 1960 hoorde bij Rondiris’ langdurige tragediewerk. Ze speelde de dochter tegenover het geweld in haar familie. Decennia later vertolkte ze Klytaimnestra in Ηλέκτρα (Elektra, 1996) bij het Nationaal Theater. Lydia Koniordou speelde Elektra en regisseerde; Giorgos Cheimonas’ vertaling leverde de Nieuwgriekse tekst. De rolwisseling plaatst haar werk aan verschillende kanten van dezelfde dramatische verhouding.

Met Επιτάφιος (Epitafium, 1982) bracht ze Giannis Ritsos’ gedicht op televisie. Stamatis K. Chondrogiannis regisseerde de dramatisering met muziek van Mikis Theodorakis. De productie werd voor het eerst op 1 mei 1982 uitgezonden en verbond moederlijke rouw met foto’s en kranten over de tabaksarbeidersprotesten in Thessaloniki in 1936. Dichter, regisseur en vertolkster leverden ieder iets anders.

In Η μελανόμορφη Κλυταιμνήστρα (De zwartfigurige Klytaimnestra), in 2005 gepresenteerd in Topos Allou, componeerde ze een route door Aischylos’ Oresteia rond Klytaimnestra. Ze verklaarde situaties en trekken van verschillende personages te suggereren. Dit geconcentreerde spel benadrukt interpretatie: het publiek ziet een handeling en vormt meerdere mogelijke verklaringen.

Papathanassiou’s nalatenschap combineert spel, internationale tournees en organisaties die theater buiten één centraal podium brachten. Haar uitleg van suggestie biedt een Nieuwgriekse oefening. Teken na de bewerkte tekst twee kolommen: wat zie ik en wat vermoed ik? Beschrijf iemand met een papier bij een gesloten deur. Schrijf eerst een zichtbare handeling met βλέπω of παρατηρώ en daarna een mogelijke verklaring met υποθέτω of ίσως. Voeg een andere verklaring toe en vergelijk. Het is je eigen oefenscène. Ze ontwikkelt nauwkeurige observatie, interpretatiewerkwoorden en het onderscheid tussen aanwijzingen en een mogelijke lezing van een gebaar.

• Geboren in Amfissa in 1918; overleden in juni 2020.
• Medeoprichtster en hoofdrolspeelster van het Piraeustheater, 1957–1966.
• Richtte in 1975 de culturele non-profitorganisatie Desmoi mee op.
• In de Elektra van het Nationaal Theater uit 1996 speelde ze Klytaimnestra naast Lydia Koniordou als Elektra.