Μέγας Αλέξανδρος

Ο Αλέξανδρος γεννήθηκε στην Πέλλα, την πρωτεύουσα της Μακεδονίας, το καλοκαίρι του 356 π.Χ., γιος του βασιλιά Φιλίππου Β΄ και της Ολυμπιάδας, πριγκίπισσας από την Ήπειρο. Ο Φίλιππος έκανε τη Μακεδονία το ισχυρότερο κράτος της Ελλάδας και έδωσε στον γιο του τον καλύτερο δάσκαλο που υπήρχε: από το 343 π.Χ. περίπου ο φιλόσοφος Αριστοτέλης δίδασκε το αγόρι στη Μίεζα, κοντά στην Πέλλα. Ο Πλούταρχος διηγείται πώς ο νεαρός Αλέξανδρος δάμασε το άλογο Βουκεφάλας, που κανείς άλλος δεν μπορούσε να ιππεύσει, όταν πρόσεξε ότι φοβόταν τη σκιά του και το γύρισε προς τον ήλιο.

Το 336 π.Χ. ο Φίλιππος δολοφονήθηκε στις Αιγές, τη σημερινή Βεργίνα, και ο Αλέξανδρος έγινε βασιλιάς στα είκοσί του. Αφού εξασφάλισε την Ελλάδα, πέρασε τον Ελλήσποντο προς την Ασία το 334 π.Χ. με στρατό περίπου 40.000 ανδρών. Τρεις μάχες συνέτριψαν τον Πέρση βασιλιά Δαρείο Γ΄: ο Γρανικός το 334, η Ισσός το 333 και τα Γαυγάμηλα το 331. Στο μεταξύ έκοψε τον γόρδιο δεσμό, έγινε δεκτός με τιμές στην Αίγυπτο και ίδρυσε εκεί την Αλεξάνδρεια το 331. Ακολούθησαν η Βαβυλώνα, τα Σούσα και η Περσέπολη, έπειτα η Κεντρική Ασία, και το 326 π.Χ. πέρασε τον Ινδό και νίκησε τον βασιλιά Πώρο στον ποταμό Υδάσπη, όπου πέθανε ο Βουκεφάλας. Στον Ύφαση οι εξαντλημένοι στρατιώτες του αρνήθηκαν να προχωρήσουν, και γύρισε πίσω μέσα από τις ερήμους της Γεδρωσίας.

Πέθανε στη Βαβυλώνα τον Ιούνιο του 323 π.Χ., ύστερα από ξαφνικό πυρετό, πριν κλείσει τα τριάντα τρία. Είχε βασιλέψει λιγότερο από δεκατρία χρόνια και δεν είχε χάσει ποτέ μάχη. Οι στρατηγοί του μοίρασαν την αυτοκρατορία μεταξύ τους, και ο τάφος του στην Αλεξάνδρεια, που τον επισκέπτονταν Ρωμαίοι αυτοκράτορες, χάθηκε αργότερα και δεν βρέθηκε ποτέ.

Ο Αλέξανδρος δεν έγραψε τίποτα· τα «έργα» του είναι όσα έκανε, και τα γνωρίζουμε από τον Αρριανό, τον Πλούταρχο, τον Διόδωρο και τον Κούρτιο, που χρησιμοποίησαν τα χαμένα απομνημονεύματα των συντρόφων του. Ο Γρανικός (334 π.Χ.) άνοιξε τη Μικρά Ασία· η Ισσός (333 π.Χ.) έτρεψε τον Δαρείο σε φυγή και έδωσε στον Αλέξανδρο την οικογένεια και τον θησαυρό του Πέρση βασιλιά· τα Γαυγάμηλα (331 π.Χ.), στην πεδιάδα κοντά στα Άρβηλα του σημερινού Ιράκ, διέλυσαν τον περσικό στρατό και τον έκαναν κύριο της αυτοκρατορίας. Ο Υδάσπης (326 π.Χ.), μάχη που δόθηκε μέσα στη βροχή των μουσώνων ενάντια σε πολεμικούς ελέφαντες, ήταν η τελευταία μεγάλη του μάχη.

Εξίσου σημαντικό είναι ό,τι έχτισε. Ίδρυσε καμιά εικοσαριά πόλεις με το όνομα Αλεξάνδρεια, από την Αίγυπτο ως το Αφγανιστάν, εγκαθιστώντας σε αυτές Έλληνες και Μακεδόνες· η Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου, με τον φάρο και τη βιβλιοθήκη της, έγινε η μεγαλύτερη ελληνική πόλη του κόσμου. Τα ελληνικά έγιναν η γλώσσα της διοίκησης και του εμπορίου από τον Νείλο ως τον Ινδό, και η απλοποιημένη κοινή ελληνική που διαδόθηκε μαζί τους, η Κοινή, είναι η γλώσσα της Καινής Διαθήκης. Η περίοδος που ακολούθησε τον θάνατό του, με ελληνικά βασίλεια στην Αίγυπτο, τη Συρία και τη Μακεδονία και με την ελληνική τέχνη και επιστήμη να ανθίζουν στην Αλεξάνδρεια, την Πέργαμο και την Αντιόχεια, ονομάζεται ελληνιστική εξαιτίας του.

Ήταν επίσης μορφή του μύθου ήδη όσο ζούσε: επισκέφθηκε το μαντείο του Άμμωνα στην αιγυπτιακή έρημο, χαιρετίστηκε ως γιος του Δία και υιοθέτησε ορισμένα έθιμα της περσικής αυλής, κάτι που πολλοί Μακεδόνες του δεν του συγχώρησαν. Η αρχαία «Μυθιστορία του Αλεξάνδρου» τον μετέτρεψε αργότερα σε ήρωα παραμυθιών, που πετάει σε καλάθι που το σηκώνουν αετοί και βουτάει στον βυθό της θάλασσας.

Στην Ελλάδα ο Αλέξανδρος είναι παντού. Σχεδόν κάθε πόλη έχει μια οδό Μεγάλου Αλεξάνδρου, το αεροδρόμιο της Καβάλας φέρει το όνομά του, και το μεγάλο χάλκινο άγαλμά του πάνω στον Βουκεφάλα στην παραλία της Θεσσαλονίκης είναι σημείο συνάντησης για όλη την πόλη. Οι βασιλικοί τάφοι της Βεργίνας, όπου ο Μανόλης Ανδρόνικος βρήκε το 1977 τον ασύλητο τάφο του Φιλίππου Β΄, και ο αρχαιολογικός χώρος και το μουσείο της Πέλλας, με τα βοτσαλωτά ψηφιδωτά της, είναι οι δύο τόποι που αξίζει να επισκεφθεί κανείς. Ο δεκαεξάκτινος Ήλιος της Βεργίνας από τον τάφο του Φιλίππου έχει γίνει μακεδονικό σύμβολο. Στον λαϊκό θρύλο η αδελφή του, η Γοργόνα, σταματά τα καράβια και ρωτά «Ζει ο βασιλιάς Αλέξανδρος;», και οι ναυτικοί πρέπει να απαντήσουν «Ζει και βασιλεύει και τον κόσμο κυριεύει», αλλιώς το καράβι χάνεται. Ο ήρωας του θεάτρου σκιών Καραγκιόζης πολεμά το καταραμένο φίδι ως Αλέξανδρος, και το Αλέξανδρος παραμένει ένα από τα πιο συνηθισμένα ελληνικά ονόματα.

• Ο Πλούταρχος λέει ότι κοιμόταν με ένα αντίγραφο της Ιλιάδας, σχολιασμένο από τον Αριστοτέλη, κάτω από το μαξιλάρι του δίπλα σε ένα εγχειρίδιο.
• Ονόμασε μια πόλη, τα Βουκέφαλα, από το άλογό του, στον ποταμό Υδάσπη του σημερινού Πακιστάν.
• Στο Γόρδιο, το 333 π.Χ., ξεμπέρδεψε με τον περίφημο δεσμό που κανείς δεν μπορούσε να λύσει, σύμφωνα με τη γνωστότερη εκδοχή, κόβοντάς τον με το σπαθί του.
• Όταν συνάντησε τον φιλόσοφο Διογένη, που του ζήτησε μόνο να μη του κρύβει τον ήλιο, λέγεται ότι παρατήρησε πως, αν δεν ήταν ο Αλέξανδρος, θα ήθελε να είναι ο Διογένης.