Η αρχαία Ελλάδα για το σχολείο, συνδεδεμένη με τα ελληνικά του σήμερα
51 θέματα από την Ιστορία και τα Αρχαία: η πόλη-κράτος, η Σπάρτη, οι Περσικοί πόλεμοι, η καθημερινή ζωή, οι ναοί και το θέατρο. Το καθένα εξηγείται απλά και συνδέεται με μια λέξη, έναν τόπο ή ένα έθιμο που ζει ακόμη στα ελληνικά, με ήχο.
Πόλη και πολιτική
Ελληνικό κείμενο A2Η πόλη-κράτος στην αρχαία ΕλλάδαΤι ήταν η αρχαία ελληνική πόλη; Γνώρισε την ακρόπολη, την αγορά και τους πολίτες των πόλεων-κρατών, και τις λέξεις που λένε ακόμα οι Έλληνες.Ελληνικό κείμενο B1Η αθηναϊκή δημοκρατίαΕκκλησία, βουλή, κλήρωση και οστρακισμός: πώς κυβερνούσαν οι Αθηναίοι πολίτες τον εαυτό τους και γιατί η Ελλάδα λέγεται ακόμη Ελληνική Δημοκρατία.Ελληνικό κείμενο A2Αθήνα και ΣπάρτηΔύο ελληνικές πόλεις, δύο τρόποι ζωής: ποιος κυβερνούσε, πώς μεγάλωναν τα παιδιά, ποιος ήταν δυνατός στη στεριά ή στη θάλασσα, και πού είναι σήμερα η Αττική και η Λακωνία.Ελληνικό κείμενο A2Η αρχαία ΣπάρτηΠώς εκπαιδεύονταν τα παιδιά της Σπάρτης, ποιοι ήταν οι είλωτες, πώς πολεμούσε η φάλαγγα και γιατί λέμε ακόμα «λακωνικά» και «σπαρτιάτικα».Ελληνικό κείμενο B2Οι μεταρρυθμίσεις του ΚλεισθένηΔέκα φυλές, τριάντα τριττύες, περίπου 140 δήμοι και μια Βουλή των 500: πώς ο Κλεισθένης ξανάχτισε την Αθήνα το 508/7 π.Χ., και γιατί κάθε δημαρχείο γράφει ακόμη «Δήμος».Ελληνικό κείμενο A2Ο οστρακισμός στην αρχαία ΑθήναΠώς έστελναν οι Αθηναίοι κάποιον μακριά για δέκα χρόνια με ένα κομμάτι από σπασμένο αγγείο; Γνώρισε τον οστρακισμό και τις λέξεις που ζουν ακόμα.Ελληνικό κείμενο B1Πολίτες, μέτοικοι και δούλοι στην αρχαία ΑθήναΠοιος ψήφιζε, ποιος πλήρωνε τον φόρο των ξένων και ποιος ανήκε σε άλλους: οι τρεις ομάδες ανθρώπων στην κλασική Αθήνα και οι λέξεις που λέμε ακόμη.Ελληνικό κείμενο B1Η θέση της γυναίκας στην αρχαία ΕλλάδαΣπίτι, κηδεμόνες, προίκα και ιέρειες: πώς ζούσαν οι γυναίκες στην Αθήνα, στη Σπάρτη και στη Λέσβο, και γιατί το υπερώο της εκκλησίας λέγεται ακόμη γυναικωνίτης.Ελληνικό κείμενο A2Ο ελληνικός αποικισμός στη Μεσόγειο και στον Εύξεινο ΠόντοΓιατί οι αρχαίοι Έλληνες έφυγαν με πλοία για να χτίσουν νέες πόλεις από την Ισπανία ως τον Εύξεινο Πόντο; Γνώρισε τις αποικίες, τις μητροπόλεις τους και τις λέξεις που λέμε ακόμα.Ελληνικό κείμενο A2Μασσαλία: η ελληνική αποικία στη ΓαλλίαΠώς ίδρυσαν οι Έλληνες τη Μασσαλία; Γνώρισε τους ναυτικούς της Φώκαιας, τον θρύλο της Γύπτιδας και του Πρώτι, και την ολυμπιακή φλόγα που ταξίδεψε ξανά στη Μασσαλία.Ελληνικό κείμενο B1Η Μεγάλη Ελλάδα: οι ελληνικές αποικίες της Κάτω Ιταλίας και της ΣικελίαςΝάπολη, Συρακούσες, Τάραντας: πώς οι Έλληνες άποικοι γέμισαν πόλεις την Κάτω Ιταλία και τη Σικελία, και γιατί εκεί μιλιέται ακόμη μια ελληνική διάλεκτος, τα γκρίκο.
Πόλεμοι και σταθμοί
Ελληνικό κείμενο A2Ο μινωικός πολιτισμόςΑνάκτορα, ζωγραφισμένοι ταύροι, μια γραφή που κανείς δεν διαβάζει και ένας ξακουστός λαβύρινθος: γνώρισε τους Μινωίτες της Κρήτης και μάθε γιατί λέμε ακόμα «μινωικός».Ελληνικό κείμενο B1Ο μυκηναϊκός πολιτισμόςΑνάκτορα, χρυσές μάσκες, Γραμμική Β και τα γιγάντια τείχη των Μυκηνών: ποιοι ήταν οι Μυκηναίοι και γιατί λέμε «κυκλώπειο έργο» για μια τεράστια δουλειά.Ελληνικό κείμενο B2Η Γραμμική Β: η αρχαιότερη ελληνική γραφήΠήλινες πινακίδες από την Κνωσό και την Πύλο, που διάβασε ο Μάικλ Βέντρις το 1952, δείχνουν ελληνικά γραμμένα πριν από 3.200 χρόνια, με λέξεις όπως ο χαλκός.Ελληνικό κείμενο B1Ο Τρωικός πόλεμος: μύθος ή ιστορία;Η Ελένη, ο Αχιλλέας και ο δούρειος ίππος: τι λέει ο Όμηρος, τι βρήκαν οι αρχαιολόγοι στην Τροία και γιατί οι Έλληνες ακόμη φοβούνται τα «Δαναών δώρα».Ελληνικό κείμενο B1Οι Περσικοί πόλεμοι (490–479 π.Χ.)Μαραθώνας, Θερμοπύλες, Σαλαμίνα, Πλαταιές: πώς οι ελληνικές πόλεις σταμάτησαν την Περσική αυτοκρατορία και πώς άλλαξε νόημα η λέξη βάρβαρος.Ελληνικό κείμενο A2Η μάχη του Μαραθώνα και ο μαραθώνιος δρόμοςΤο 490 π.Χ. ένας μικρός αθηναϊκός στρατός νίκησε τους Πέρσες στον Μαραθώνα. Μάθε τι έγινε πραγματικά και πώς ένας θρύλος χάρισε στον κόσμο τον μαραθώνιο.Ελληνικό κείμενο A2Η μάχη των Θερμοπυλών (480 π.Χ.)Ο Λεωνίδας, οι 300 Σπαρτιάτες και ένα στενό πέρασμα: τι έγινε πραγματικά στις Θερμοπύλες το 480 π.Χ. και γιατί οι Έλληνες λένε ακόμη «μολών λαβέ».Ελληνικό κείμενο B1Η ναυμαχία της ΣαλαμίναςΤο 480 π.Χ. ο ελληνικός στόλος παγίδευσε το τεράστιο περσικό ναυτικό στα στενά της Σαλαμίνας. Πώς νίκησε ο Θεμιστοκλής και τι άφησε η μάχη στα σημερινά ελληνικά.Ελληνικό κείμενο B1Ο χρυσός αιώνας του ΠερικλήΟ Περικλής, ο στρατηγός που οι Αθηναίοι εξέλεγαν χρόνο με τον χρόνο: μισθός για τους δικαστές, ο Παρθενώνας, τα χρήματα των συμμάχων, ο πόλεμος με τη Σπάρτη και ο λοιμός.Ελληνικό κείμενο B1Ο Πελοποννησιακός πόλεμος (431–404 π.Χ.)Η Αθήνα εναντίον της Σπάρτης για 27 χρόνια: λοιμός, πολιορκίες, Σικελία και ήττα, και η λέξη δημαγωγός που η ελληνική πολιτική χρησιμοποιεί ακόμη.Ελληνικό κείμενο A2Οι κατακτήσεις του Μεγάλου ΑλεξάνδρουΑκολούθησε τον Μέγα Αλέξανδρο στον χάρτη, από τη Μακεδονία ως την Αίγυπτο και την Ινδία, και μάθε γιατί η Θεσσαλονίκη έχει το όνομα της αδελφής του.
Καθημερινή ζωή
Ελληνικό κείμενο A2Η καθημερινή ζωή στην αρχαία ΑθήναΨωμί βουτηγμένο στο κρασί για πρωινό, σχολείο με έναν δούλο συνοδό, ψώνια στην αγορά, νερό από την κρήνη: ακολούθησε μια μέρα στην αρχαία Αθήνα.Ελληνικό κείμενο A2Η εκπαίδευση στην αρχαία ΕλλάδαΠώς τα αγόρια της Αθήνας μάθαιναν γράμματα, μουσική και αθλήματα, ποιος τα πήγαινε στο μάθημα και πώς η σχολή, ο «ελεύθερος χρόνος», έγινε το σχολείο.Ελληνικό κείμενο A2Το γυμνάσιο και η παλαίστρα στην αρχαία ΕλλάδαΠού γυμνάζονταν οι αρχαίοι αθλητές με λάδι και στλεγγίδα, πού έρχονταν οι φιλόσοφοι να συζητήσουν και γιατί ένας μαθητής 13 χρονών πηγαίνει στο Γυμνάσιο.Ελληνικό κείμενο A2Η διατροφή των αρχαίων ΕλλήνωνΨωμί από κριθάρι, ελιές, τυρί, ψάρι και φακή: τι είχε το τραπέζι των αρχαίων Ελλήνων και γιατί οι Έλληνες μαγειρεύουν ακόμη φακές.Ελληνικό κείμενο B1Το συμπόσιο στην αρχαία ΕλλάδαΑνάκλιντρα, κρατήρας, τραγούδια και παιχνίδια: πώς μαζεύονταν οι Έλληνες για να πιουν και να συζητήσουν, και γιατί το κρασί σημαίνει «ανάμειξη».Ελληνικό κείμενο A2Η ενδυμασία των αρχαίων Ελλήνων: χιτώνας, ιμάτιο, πέπλοςΧιτώνας, πέπλος και ιμάτιο: πώς οι αρχαίοι Έλληνες έφτιαχναν ρούχα από ένα κομμάτι ύφασμα, λίγες περόνες και μια ζώνη, και γιατί λέμε ακόμη ιματιοθήκη.Ελληνικό κείμενο A2Το σπίτι και η οικογένεια στην αρχαία ΕλλάδαΔωμάτια γύρω από μια ηλιόλουστη αυλή, μια εστία, μια τραπεζαρία για τους άντρες: πώς ζούσε μια ελληνική οικογένεια και πώς ο οίκος μάς έδωσε την οικονομία.Ελληνικό κείμενο A2Τα παιδιά και τα παιχνίδια στην αρχαία ΕλλάδαΜπάλες, σβούρες, τροχοί, κούκλες και αστράγαλοι: πώς έπαιζαν τα παιδιά στην αρχαία Ελλάδα και πώς το παιχνίδι με τα κόκαλα έζησε ως τα κότσια.Ελληνικό κείμενο A2Τα νομίσματα στην αρχαία Ελλάδα: η δραχμή και η κουκουβάγιαΟβολοί, δραχμές και η ασημένια κουκουβάγια της Αθήνας: πώς πλήρωναν οι αρχαίοι Έλληνες και γιατί η ίδια κουκουβάγια είναι σήμερα στο ελληνικό 1 ευρώ.Ελληνικό κείμενο B1Η δουλεία στην αρχαία ΕλλάδαΠοιοι ήταν οι δούλοι της αρχαίας Ελλάδας, από πού έρχονταν, οι είλωτες της Σπάρτης, και γιατί η δουλειά μοιάζει τόσο με τη δουλεία.Ελληνικό κείμενο B1Η ιατρική στην αρχαία Ελλάδα και ο όρκος του ΙπποκράτηΑσκληπιός, Ιπποκράτης και ο Όρκος: πώς οι Έλληνες γιατροί αναζήτησαν φυσικές αιτίες, και γιατί οι νέοι γιατροί στην Ελλάδα δίνουν ακόμη τον όρκο του Ιπποκράτη.Ελληνικό κείμενο A2Ο οπλίτης και ο οπλισμός τουΚράνος, ασπίδα, δόρυ και κνημίδες: τι κουβαλούσε ένας αρχαίος οπλίτης, πώς πολεμούσε η φάλαγγα και γιατί οι στρατιώτες λέγονται ακόμα «οπλίτες».
Θρησκεία και γιορτές
Ελληνικό κείμενο A2Οι αρχαίοι Ολυμπιακοί ΑγώνεςΠώς γίνονταν οι αρχαίοι Ολυμπιακοί Αγώνες στην Ολυμπία: ο Δίας, οι αγώνες δρόμου, το στεφάνι ελιάς, η εκεχειρία και οι λέξεις που λέμε ακόμη σήμερα.Ελληνικό κείμενο A2Η θρησκεία των αρχαίων ΕλλήνωνΠώς τιμούσαν οι αρχαίοι Έλληνες τους θεούς τους: ναοί, βωμοί, θυσίες, ιερείς και ιέρειες, και οι λέξεις του ναού που ακούμε ακόμη στις εκκλησίες.Ελληνικό κείμενο A2Οι θεοί των Ελλήνων και των Ρωμαίων: τα ονόματά τουςΔίας ή Γιούπιτερ; Αφροδίτη ή Βένους; Σύγκρινε τα ελληνικά και τα ρωμαϊκά ονόματα των θεών, και δες γιατί οι Έλληνες λένε ακόμη τους πλανήτες με ελληνικά ονόματα.Ελληνικό κείμενο A2Το μαντείο των Δελφών και η ΠυθίαΠώς λειτουργούσε το μαντείο των Δελφών: η Πυθία στον τρίποδα, χρησμοί με δύο σημασίες, το «γνώθι σαυτόν» και οι λέξεις που λέμε ακόμη σήμερα.
Τόποι και μνημεία
Ελληνικό κείμενο A2Η Ακρόπολη της ΑθήναςΓνώρισε την Ακρόπολη της Αθήνας: την ψηλή πόλη της Αθηνάς, τον Παρθενώνα και τις Καρυάτιδες, και την ελληνική σημαία που κυματίζει ακόμα στον βράχο.Ελληνικό κείμενο B1Ο ΠαρθενώναςΠώς οι Αθηναίοι έχτισαν τον Παρθενώνα για την Αθηνά Παρθένο, τι δείχνουν τα αετώματα, οι μετόπες και η ζωφόρος του, και πώς ένα ερείπιο έγινε σύμβολο.Ελληνικό κείμενο B1Η διαμάχη για τα Γλυπτά του ΠαρθενώναΓιατί περίπου τα μισά από τα σωζόμενα γλυπτά του Παρθενώνα βρίσκονται στο Λονδίνο, τι υποστηρίζουν το Βρετανικό Μουσείο και η Ελλάδα, και πώς η Αθήνα δείχνει τα κενά.Ελληνικό κείμενο A2Η αρχαία αγορά της ΑθήναςΕπισκέψου την αρχαία αγορά της Αθήνας: την αγορά, το βουλευτήριο, τις στοές όπου μιλούσαν ο Σωκράτης και ο Ζήνων, και γιατί λέμε ακόμα «αγοράζω».Ελληνικό κείμενο A2Οι Δελφοί, ο ομφαλός της γηςΠερπάτησε στους αρχαίους Δελφούς, τον ομφαλό της γης: τον Ιερό Δρόμο, τους θησαυρούς, τον ναό του Απόλλωνα, το στάδιο, τον Ηνίοχο και τη λέξη ομφαλός.Ελληνικό κείμενο A2Η αρχαία Ολυμπία, το ιερό του ΔίαΕπισκέψου την αρχαία Ολυμπία: το ιερό άλσος του Δία, τον μεγάλο ναό του, το χρυσελεφάντινο άγαλμα του Φειδία, το μουσείο και τη λέξη άγαλμα.Ελληνικό κείμενο A2Το ανάκτορο της ΚνωσούΜια αίθουσα θρόνου, ζωγραφισμένοι γρύπες, οι κόκκινοι κίονες του Έβανς από μπετόν και ο μύθος του Μινώταυρου: γνώρισε την Κνωσό και τη λέξη «λαβύρινθος».Ελληνικό κείμενο B1Το αρχαίο θέατρο της ΕπιδαύρουΈνα πέτρινο θέατρο του 4ου αιώνα π.Χ. μέσα σε ιερό θεραπείας, διάσημο για την ακουστική του, όπου αρχαία έργα γεμίζουν ακόμα τις κερκίδες κάθε καλοκαίρι.
Τέχνη, επιστήμη και ιδέες
Ελληνικό κείμενο A2Οι αρχιτεκτονικοί ρυθμοί: δωρικός, ιωνικός, κορινθιακόςΠώς ξεχωρίζουμε έναν δωρικό, έναν ιωνικό και έναν κορινθιακό κίονα, από πού ήρθε κάθε ρυθμός και γιατί η Αθήνα χτίζει ακόμα με αυτούς.Ελληνικό κείμενο A2Η αρχαία ελληνική κεραμική: μελανόμορφα και ερυθρόμορφα αγγείαΠώς έφτιαχναν οι Έλληνες κεραμείς τα μελανόμορφα και τα ερυθρόμορφα αγγεία, τι δείχνουν οι εικόνες τους και ποιες λέξεις της κεραμικής λέμε ακόμα σήμερα.Ελληνικό κείμενο B1Το αρχαίο ελληνικό θέατροΠώς λειτουργούσε το αρχαίο θέατρο: κοίλο, ορχήστρα και σκηνή, προσωπεία και χορός, τραγωδία και κωμωδία, και οι θεατρικές λέξεις που λένε σήμερα οι Έλληνες.
Από τα αρχαία στα νέα ελληνικά
Ελληνικό κείμενο B2Ερασμιακή και νεοελληνική προφορά των αρχαίων ελληνικώνΓιατί στο σχολείο λένε «μπέτα» και οι Έλληνες «βήτα»: πώς ακούγονταν τα αρχαία ελληνικά, πότε άλλαξαν και οι ίδιες λέξεις με τις δύο προφορές.Ελληνικό κείμενο B2Ξέρω αρχαία ελληνικά: πόσο δύσκολα είναι τα νέα ελληνικά;Από τον Πλάτωνα και τον Ξενοφώντα στην καθημερινή ομιλία: τι μένει, τι άλλαξε σε ήχους, γραμματική και λέξεις, και γιατί ο κλασικός φιλόλογος ξεκινά με προβάδισμα.