Lela Karayanni

Lela Karayanni 1898'de Eğriboz'un kuzeyindeki küçük bir kıyı kasabası olan Limni'de doğdu. Evlendi ve Atina'ya yerleşti; orada yedi çocuklu kalabalık bir aile büyüttü. Savaştan önceki hayatında hiçbir şey onun bir kahraman olacağını göstermiyordu: Atinalı orta sınıf bir hanede ev hanımı ve anneydi.

Nisan 1941'de Alman ordusu Atina'ya girdi ve Yunanistan Alman, İtalyan ve Bulgar işgal bölgelerine bölündü. Yunanistan'da savaşmış binlerce İngiliz, Avustralyalı ve Yeni Zelandalı asker geride kalmış, saklanıyordu. Karayanni, aile üyeleri ve arkadaşlarıyla birlikte onlara sığınak sağlamaya, onları beslemeye ve teknelerle Orta Doğu'ya kaçışlarını örgütlemeye başladı. Evi büyüyen bir ağın merkezi oldu. Sonraki üç yıl boyunca «Μπουμπουλίνα» (Bouboulina) adını alan grup, Müttefikler için askerî bilgi de topladı, Almanların aradığı kişilere yardım etti ve sabotaj eylemlerine katıldı. İlk kez Ekim 1941'de tutuklandı ve yaklaşık yedi ay hapiste kaldı; ardından çalışmalarına geri döndü.

1944 yazında bir muhbirin ihanetiyle, bazı çocuklarıyla birlikte yeniden tutuklandı ve Merlin Sokağı'ndaki Gestapo karargâhına götürüldü. Sorgulandı ve işkence gördü, ama yoldaşlarını ele vermedi. Atina'nın batısındaki, işgal altındaki Yunanistan'ın en büyük Alman kampı olan Haidari toplama kampında tutuldu. 8 Eylül 1944'te Haidari korusunda altmış kadar başka tutsakla birlikte kurşuna dizildi. Bir ay sonra, Ekim 1944'te, Almanlar Atina'dan ayrıldı.

«Bouboulina» ağı, Yunan Direnişi'nin kentlerde nasıl işlediğinin iyi bir örneğidir. Dağlardaki silahlı çetelerin aksine kentteki gruplar, muhbirler ve devriyelerle dolu işgal altındaki bir başkentin içinde yaşıyordu. Silahları güven, gizlilik ve cesaretti: bir yabancının uyuyabileceği evler, 1941–42 kışında on binlerce kişinin açlıktan öldüğü bir kentte yiyeceğini paylaşan aileler, gece denize açılmaya hazır balıkçılar ve elden ele dolaşan mesajlar.

Karayanni'nin rolü bir örgütleyicinin rolüydü. Yardımcılar buldu, güvenli evler ve tekneler ayarladı ve adamlarının topladığı bilgilerin Orta Doğu'daki Müttefiklere ulaşmasını sağladı. «Μπουμπουλίνα» adının seçilmesi çok şey anlatır: Bağımsızlık Savaşı'nın armatörü ve deniz komutanı Laskarina Bouboulina, en ünlü Yunan kadın savaşçıydı ve Karayanni'nin grubu kendini bu geleneğin içine yerleştiriyordu. Önemi aynı zamanda semboliktir. Direnişin yalnızca silahlı genç erkeklere değil, kadınlara ve annelere de ait olduğunu gösterdi; tutuklandıktan sonraki sakin cesareti bir örnek oldu. Savaştan sonra Atina Akademisi onu ölümünden sonra onurlandırdı ve 2011'de Yad Vashem, işgal sırasında Yahudilere yardım ettiği için onu Uluslar Arasında Dürüst olarak tanıdı. Hayatı kitaplarda, okul metinlerinde ve televizyon belgesellerinde anlatıldı.

Bugün Atina'da Amerikis Meydanı yakınında bir sokak onun adını taşır ve Eksarhia'daki Tositsa Sokağı'nda, Direniş kadınlarının anısına mermer bir büstü (1963) durur. Selanik, Halkida, Haidari ve başka kentlerde de onun adını taşıyan sokaklar vardır. Hikâyesi okullarda 28 Ekim civarında ve 12 Ekim'deki Atina'nın kurtuluş yıldönümünde anlatılır. Eski Haidari kampının alanı, orada işkence görüp kurşuna dizilen tutsaklar için yapılmış anıtıyla birlikte ziyaret edilebilir. Yunancanızı geliştirmek isterseniz, her sonbahar Yunan gazetelerinin tarih sayfalarında αντίσταση (direniş) sözcüğünü ve «Μπουμπουλίνα» adını arayın: Lela Karayanni'nin adı her yıl yeniden karşınıza çıkar.

• Evinde Müttefik askerleri saklamaya başladığında yedi çocuk annesiydi.
• Ağı, 1821 Bağımsızlık Savaşı'nın kadın kahramanı Bouboulina'nın adını aldı.
• Almanların Atina'dan ayrılmasından yaklaşık bir ay önce, 8 Eylül 1944'te idam edildi.
• 2011'de Yad Vashem onu Uluslar Arasında Dürüst ilan etti.