Lela Karagianni

Lela Karagianni werd in 1898 geboren in Limni, een klein kustplaatsje in het noorden van Euboea. Ze trouwde en vestigde zich in Athene, waar ze een groot gezin met zeven kinderen grootbracht. Niets in haar vooroorlogse leven wees op een heldin: ze was huisvrouw en moeder in een Atheens middenklassegezin.

In april 1941 trok het Duitse leger Athene binnen en werd Griekenland verdeeld tussen Duitse, Italiaanse en Bulgaarse bezetting. Duizenden Britse, Australische en Nieuw-Zeelandse soldaten die in Griekenland hadden gevochten, waren achtergebleven en zaten ondergedoken. Karagianni begon met familieleden en vrienden hen onderdak te geven, te voeden en hun vlucht per boot naar het Midden-Oosten te organiseren. Haar huis werd het middelpunt van een groeiend netwerk. In de drie jaar daarna verzamelde de groep, die de naam «Μπουμπουλίνα» (Bouboulina) aannam, ook militaire inlichtingen voor de geallieerden, hielp ze mensen die door de Duitsers werden gezocht en nam ze deel aan sabotage. In oktober 1941 werd ze voor het eerst gearresteerd en zat ze ongeveer zeven maanden gevangen; daarna hervatte ze haar werk.

In de zomer van 1944 werd ze, verraden door een verklikker, opnieuw gearresteerd, samen met enkele van haar kinderen, en naar het Gestapo-hoofdkwartier in de Merlinstraat gebracht. Ze werd verhoord en gemarteld, maar verraadde haar kameraden niet. Ze werd vastgehouden in het concentratiekamp Haidari, ten westen van Athene, het grootste Duitse kamp in bezet Griekenland. Op 8 september 1944 werd ze in het bosje van Haidari gefusilleerd, samen met zo’n zestig andere gevangenen. Een maand later, in oktober 1944, verlieten de Duitsers Athene.

Het «Bouboulina»-netwerk is een goed voorbeeld van hoe het Griekse verzet in de steden werkte. Anders dan de gewapende groepen in de bergen leefden de stedelijke groepen midden in een bezette hoofdstad vol verklikkers en patrouilles. Hun wapens waren vertrouwen, geheimhouding en moed: huizen waar een vreemde kon slapen, gezinnen die hun eten deelden in een stad waar in de winter van 1941–42 tienduizenden mensen van honger stierven, vissers die bereid waren ’s nachts uit te varen, en berichten die van hand tot hand gingen.

Karagianni’s rol was die van organisator. Ze wierf helpers, vond veilige onderduikadressen en boten en zorgde ervoor dat de informatie die haar mensen verzamelden de geallieerden in het Midden-Oosten bereikte. De keuze van de naam «Μπουμπουλίνα» zegt veel: Laskarina Bouboulina, reder en vlootcommandant in de Onafhankelijkheidsoorlog, was de beroemdste Griekse strijdster, en Karagianni’s groep plaatste zich in die traditie. Haar betekenis is ook symbolisch. Ze liet zien dat verzet niet alleen iets was voor jonge mannen met geweren, maar ook voor vrouwen en moeders, en haar kalme moed na haar arrestatie werd een voorbeeld. Na de oorlog eerde de Academie van Athene haar postuum, en in 2011 erkende Yad Vashem haar als Rechtvaardige onder de Volkeren omdat ze tijdens de bezetting Joden had geholpen. Haar leven is verteld in boeken, schoolteksten en televisiedocumentaires.

Vandaag draagt een straat bij het Amerikisplein in Athene haar naam, en een marmeren buste van haar (1963) staat in de Tositsastraat in Exarchia, ter nagedachtenis aan de vrouwen van het verzet. Ook in Thessaloniki, Chalkida, Haidari en andere steden zijn straten naar haar vernoemd. Haar verhaal wordt op scholen verteld rond 28 oktober en op de verjaardag van de bevrijding van Athene, 12 oktober. Het terrein van het voormalige kamp Haidari, met het monument voor de gevangenen die daar gemarteld en doodgeschoten werden, kan bezocht worden. Wilt u uw Grieks oefenen, zoek dan elk najaar in de geschiedenispagina’s van Griekse kranten naar het woord αντίσταση (verzet) en de naam «Μπουμπουλίνα»: de naam van Lela Karagianni keert elk jaar terug.

• Ze was moeder van zeven kinderen toen ze geallieerde soldaten in haar huis begon te verbergen.
• Haar netwerk nam de naam aan van Bouboulina, de heldin van de Onafhankelijkheidsoorlog van 1821.
• Ze werd op 8 september 1944 geëxecuteerd, ongeveer een maand voordat de Duitsers Athene verlieten.
• In 2011 erkende Yad Vashem haar als Rechtvaardige onder de Volkeren.