Życie
Maria Laina urodziła się w Patras w 1947 roku i ukończyła prawo na Uniwersytecie Ateńskim. Jej życie zawodowe rozwijało się wokół literatury i sztuki: tłumaczyła eseje i prozę, redagowała książki, przygotowywała audycje radiowe i telewizyjne oraz uczyła greckiego, poezji i przekładu. Nauczanie nowogreckiego stawiało praktyczne przechodzenie między językami obok własnego pisania.
Pierwszy tom poetycki, Ενηλικίωση (Dojrzewanie), ukazał się w 1968 roku. Później wyszły między innymi Επέκεινα (Po tamtej stronie, 1970), Σημεία στίξεως (Znaki przestankowe, 1979) i Δικό της (Jej własne, 1985). Była współzałożycielką Stowarzyszenia Pisarzy i współtworzyła greckie życie literackie krytyką, przekładami i antologiami, obok poezji i teatru. Tłumaczyła teksty T. S. Eliota i Ezry Pounda.
Ρόδινος φόβος (Różowy lęk, 1992) otrzymał Państwową Nagrodę Poetycką w 1993. Σε τόπο ξερό (W suchym miejscu, 2015) zebrało osiem dzieł poetyckich z lat 1970–2012. Później opublikowała nowelę Τι όμορφη που είναι η ζωή (Jak piękne jest życie, 2020). Wielka Państwowa Nagroda Literacka 2022, ogłoszona w 2023, doceniła całokształt jej wkładu. Zmarła w Atenach w grudniu 2023 roku.
Dzieła
W poezji Lainy mały obraz często unosi duży ruch emocjonalny. W Δ΄ Θριαμβικό (Czwarty triumfalny), z Επέκεινα (Po tamtej stronie, 1970), głos zwraca się do ukochanej osoby wobec możliwości śmierci. Wiatr, wiosna i deszcz czynią pamięć czymś zmysłowym. Powtórzenie i bezpośredni zwrot łączą wiersz, nadając mu rozpoznawalny ruch bez długiej objaśniającej narracji.
Książki przechodzą także między formami literackimi. Μικτή τεχνική (Technika mieszana, 2012) wnosi język sztuk wizualnych do tytułu poetyckiego. Σε τόπο ξερό (W suchym miejscu, 2015) pozwala razem czytać kilka dekad wierszy. Sztuka Το δέντρο (Drzewo), wystawiona w 2013 roku, pokazuje ludzi, którzy inaczej widzą i traktują to samo drzewo. Laina łączyła te spojrzenia z przeciwieństwami, niespodziewaną przyjaźnią i absurdem.
W wywiadzie dla Bookpress z 2013 wyjaśniała, że ukończenie tekstu oznacza znalezienie jego rytmu i pozwolenie mu znaleźć jej rytm. Wspominała tydzień szukania czterosylabowego przymiotnika o określonym akcencie. Uwaga na kształt słowa łączy dźwięk, gramatykę i znaczenie w jednym akcie pisania.
Dziedzictwo w dzisiejszej Grecji
Laina łączyła grecką poezję z teatrem, przekładem i nauczaniem języka. Jej przykład czyni staranny dobór słów użyteczną praktyką. Po adaptowanym tekście napisz ο κήπος είναι ήσυχος i zastąp ήσυχος słowem αμίλητος. Policz sylaby: trzy i cztery. Wyjaśnij, dlaczego „cichy” opisuje ogród bezpośrednio, a „milczący” nadaje mu ludzką cechę. Przeczytaj zdania i usłysz różnicę rytmu. Potem wybierz własny rzeczownik oraz dwa zgodne z nim przymiotniki i objaśnij zmianę. To oryginalne zdania ćwiczeniowe inspirowane jej opowieścią o pisaniu. Zadanie rozwija zgodność przymiotnika, świadomość sylab i omawianie znaczenia dosłownego oraz przenośnego po nowogrecku.
Czy wiesz, że…?
- Urodzona w Patras w 1947; zmarła w Atenach w grudniu 2023.
- Różowy lęk wyszedł w 1992 i otrzymał państwową nagrodę poetycką w 1993.
- Tom zebrany z 2015 obejmuje wiersze z lat 1970–2012.
- Wielką Państwową Nagrodę Literacką 2022 ogłoszono w 2023.
Najważniejsze dzieła
| Tytuł grecki | Tytuł | Rok |
|---|---|---|
| Ενηλικίωση | Dojrzewanie | 1968 |
| Επέκεινα | Po tamtej stronie | 1970 |
| Ρόδινος φόβος | Różowy lęk | 1992 |
| Μικτή τεχνική | Technika mieszana | 2012 |
| Σε τόπο ξερό. Ποιήματα 1970–2012 | W suchym miejscu — wiersze zebrane 1970–2012 | 2015 |
Wers do zapamiętania
Όταν έχω βρει το ρυθμό του κι αυτό τον δικό μου.
Otan echo vrei to rythmo tou ki afto ton diko mou.
Kiedy znalazłam jego rytm, a tekst mój.
