Pavlos Melas

Pavlos Melas werd op 29 maart 1870 geboren in Marseille, waar zijn vader Michail Melas, een koopman uit een familie van Epirotische afkomst, werkte. Het gezin verhuisde naar Athene toen Pavlos een kind was; zijn vader werd later burgemeester van Athene en parlementslid. Pavlos ging naar de Militaire Academie (Σχολή Ευελπίδων) en werd in 1891 artillerieofficier. In 1892 trouwde hij met Natalia Dragoumi, dochter van de politicus Stefanos Dragoumis en zus van de schrijver en diplomaat Ion Dragoumis. Ze kregen twee kinderen, Michail en Zoi.

Rond de eeuwwisseling hoorde Macedonië nog bij het Ottomaanse Rijk, en Grieken, Bulgaren en Serviërs streden, vaak met wapens, om de trouw van de christelijke dorpen. Melas, beïnvloed door zijn zwager Ion Dragoumis, raakte ervan overtuigd dat Griekenland moest handelen. Begin 1904 trok hij met enkele andere officieren in het geheim Macedonië binnen om de situatie te bestuderen, en in augustus van datzelfde jaar keerde hij terug aan het hoofd van een kleine gewapende bende, onder de naam Kapetan Mikis Zezas (Καπετάν Μίκης Ζέζας), gevormd uit de namen van zijn twee kinderen.

Zijn veldtocht duurde maar ongeveer twee maanden. Op 13 oktober 1904 werd zijn bende in het dorp Statista, in de regio Kastoria, door Ottomaanse troepen omsingeld, en Melas sneuvelde in de strijd. Hij was vierendertig jaar oud.

Het belang van Melas ligt minder in wat hij ter plaatse bereikte dan in het effect van zijn dood. Toen het nieuws Athene bereikte, was de schok enorm: een officier uit een goede familie, echtgenoot en vader met een schitterende loopbaan voor zich, had zijn leven gegeven voor Macedonië. De publieke opinie, tot dan toe aarzelend, sloeg resoluut om ten gunste van de strijd. Veel officieren en vrijwilligers volgden zijn voorbeeld, en in de jaren daarna werden de Griekse gewapende benden, gesteund door het Griekse consulaat in Thessaloniki en door plaatselijke strijders, een echte macht in de regio.

De Macedonische Strijd (Μακεδονικός Αγώνας), ruwweg 1904–1908, eindigde met de Jong-Turkse revolutie van 1908, en enkele jaren later brachten de Balkanoorlogen van 1912–1913 een groot deel van Macedonië, waaronder Thessaloniki, bij de Griekse staat. Grieken hebben Melas altijd gezien als de eerste martelaar van dat verhaal.

Zijn brieven aan zijn vrouw Natalia, geschreven tijdens zijn missies, zijn bewaard gebleven en door zijn familie uitgegeven; ze tonen een man vol twijfel, tederheid en vastberadenheid. Zijn verhaal inspireerde ook de literatuur. Penelope Delta, die de families Melas en Dragoumis kende, was diep geraakt door zijn dood; die bracht haar ertoe over Macedonië te schrijven, en haar roman Τα μυστικά του βάλτου (De geheimen van het moeras, 1937), die zich afspeelt tijdens de Macedonische Strijd, wordt nog steeds door Griekse kinderen gelezen.

Pavlos Melas is overal in Noord-Griekenland. Het dorp waar hij stierf, Statista, werd in 1927 omgedoopt tot Μελάς (Melas), en daar staat een monument. In Thessaloniki heet een hele gemeente Δήμος Παύλου Μελά, en het Museum van de Macedonische Strijd in de stad vertelt zijn verhaal. In heel Griekenland zijn straten, pleinen en scholen naar hem genoemd, en in verschillende steden staat zijn standbeeld. Griekse schoolboeken vertellen zijn verhaal in de geschiedenis van het begin van de twintigste eeuw. Een goede ingang is Delta's Τα μυστικά του βάλτου, of gewoon een wandeling door een van de honderden Οδός Παύλου Μελά.

• Hij werd geboren in Marseille, Frankrijk, niet in Griekenland.
• Zijn strijdnaam Mikis Zezas was gevormd uit de namen van zijn zoon Michail (Mikis) en zijn dochter Zoi.
• Zijn vrouw was de zus van Ion Dragoumis, een van de leidende schrijvers en nationalisten van die tijd.
• Het dorp waar hij sneuvelde, werd in 1927 naar hem vernoemd.