Maria Iordanidou

Maria Iordanidou werd in 1897 geboren in Constantinopel (Istanbul), in de grote Griekse gemeenschap van de stad, de Ρωμιοί van de Polis. Haar ouders waren vaak weg, en ze bracht een groot deel van haar jeugd door bij haar grootmoeder Loxandra, een sterke en levendige vrouw die haar huishouden op ouderwetse wijze bestierde. De wereld van dat huis, met zijn keuken, zijn feesten, zijn buren en zijn angsten, bleef Maria haar hele leven bij.

In 1914, op haar zeventiende, ging ze op vakantie naar Batoemi in de Kaukasus, toen deel van het Russische Rijk, en daar werd ze verrast eerst door de Eerste Wereldoorlog en daarna door de Russische Revolutie, die haar er ongeveer vijf jaar vasthielden; later maakte ze van die jaren een boek. Na een tijd in Constantinopel en Alexandrië trouwde ze in 1923 met de leraar Iordanis Iordanidis en vestigde zich in Athene, waar ze vele jaren werkte, op de Sovjetambassade en als lerares vreemde talen, en de moeilijke decennia van de Bezetting en de Burgeroorlog doormaakte. Wie haar kende, herinnerde zich een onafhankelijke geest en een scherp gevoel voor humor.

Pas na haar zestigste begon ze te schrijven. Λωξάντρα verscheen in 1963 en was meteen een blijvend succes. Aangemoedigd bleef ze meer dan twintig jaar schrijven, en haar boeken werden een soort familiegeschiedenis van de Grieken van de twintigste eeuw. Ze overleed in november 1989 in Athene, ruim negentig jaar oud.

Λωξάντρα (Loxandra, 1963) is het verhaal van haar grootmoeder, een welgestelde Griekse huisvrouw in het Constantinopel van het einde van de negentiende eeuw. Loxandra kookt enorme maaltijden, viert elke naamdag en elk kerkelijk feest, gelooft in het boze oog, geeft iedereen te eten en maakt met iedereen ruzie, en leeft zij aan zij met Turkse, Armeense en Joodse buren. Via haar toont de roman een hele verloren wereld: de markten en de Bosporus, paas- en kerstgebruiken, recepten, liederen en spreekwoorden. Het wordt verteld met humor en tederheid, maar ook met een gevoel van verlies, want de beschreven wereld is verdwenen: de Griekse gemeenschap van Istanbul, ooit enorm, telt nu nog maar een paar duizend mensen.

Haar volgende boek, Διακοπές στον Καύκασο (Vakantie in de Kaukasus, 1965), is gebaseerd op haar eigen jeugd: een meisje uit Constantinopel vertrekt voor wat een korte reis naar de Kaukasus had moeten zijn en zit er jarenlang vast door oorlog en revolutie. Σαν τα τρελά πουλιά (Als dolle vogels, 1978) volgt dezelfde heldin in het Athene van het interbellum en door de politieke stormen van de decennia daarna.

De stijl van Iordanidou is eenvoudig, mondeling en vol van het Grieks van Constantinopel, met zijn eigen woorden en uitdrukkingen. Ze analyseert niet; ze vertelt, zoals een grootmoeder aan tafel verhalen vertelt. Juist daarom hielden lezers van haar.

Λωξάντρα is tientallen keren herdrukt en is nog altijd een van de populairste Griekse romans; veel Griekse families hebben een exemplaar, en de recepten en gebruiken worden vaak geciteerd. In 1980 werd het boek door de Griekse staatsomroep ERT bewerkt tot televisieserie, met Betty Valasi als Loxandra, waardoor de heldin in elk huishouden bekend werd. Voor Grieken van wie de familie uit Constantinopel kwam, is het een boek van herinnering. Naamdagen, het boze oog, het koken in de Goede Week: veel leerders ontdekken deze gebruiken voor het eerst via Loxandra. Het is een goede eerste Griekse roman om te lezen, samen met Ματωμένα χώματα (Bebloede aarde) van Dido Sotiriou.

• Ze publiceerde haar eerste boek, Loxandra, in 1963, op zesenzestigjarige leeftijd.
• De heldin van Loxandra is haar eigen grootmoeder.
• Als jonge vrouw zat ze vast in de Kaukasus door de Eerste Wereldoorlog en de Russische Revolutie.
• Ze bleef schrijven tot eind tachtig en werd ouder dan negentig.