Het oude Griekenland voor school, verbonden met het Grieks van nu
51 onderwerpen uit geschiedenis en klassieke talen: de polis, Sparta, de Perzische oorlogen, het dagelijks leven, tempels en theater. Elk onderwerp wordt eenvoudig uitgelegd en verbonden met een woord, een plek of een gewoonte die nog leeft in het Grieks van vandaag, met audio.
Polis en politiek
Griekse tekst A2De Griekse polis: wat was een stadstaat?Wat was een Griekse polis? Ontdek de akropolis, de agora en de burgers van de oude stadstaten, en de woorden die Grieken vandaag nog gebruiken.Griekse tekst B1De Atheense democratieVolksvergadering, raad, loting en schervengericht: hoe de burgers van Athene zichzelf bestuurden en waarom Griekenland nog Ελληνική Δημοκρατία heet.Griekse tekst A2Athene en Sparta vergelekenTwee Griekse steden, twee manieren van leven: wie er regeerde, hoe kinderen opgroeiden, wie sterk was op land of op zee, en waar Attica en Laconië nu liggen.Griekse tekst A2Sparta: het leven in de krijgersstadHoe Spartaanse kinderen werden opgevoed, wie de heloten waren, hoe de falanx vocht en waarom Grieken nog steeds «λακωνικά» en «σπαρτιάτικα» zeggen.Griekse tekst B2De hervormingen van Kleisthenes (508 v.Chr.)Tien phylen, dertig trittyen, zo’n 140 demen en een Raad van 500: hoe Kleisthenes Athene in 508/7 v.Chr. opnieuw inrichtte, en waarom elk Grieks gemeentehuis nog Δήμος heet.Griekse tekst A2Ostracisme in Athene: een burger wegstemmen met een potscherfHoe stuurden de Atheners iemand tien jaar weg met een stuk van een kapotte pot? Ontdek het ostracisme en de Griekse woorden die er nog altijd van komen.Griekse tekst B1Burgers, metoiken en slaven in het oude AtheneWie mocht stemmen, wie betaalde de vreemdelingenbelasting en wie was eigendom van een ander: de drie groepen in klassiek Athene en de woorden die nog bestaan.Griekse tekst B1Vrouwen in het oude GriekenlandHuis, voogden, bruidsschat en priesteressen: hoe vrouwen leefden in Athene, Sparta en op Lesbos, en waarom een kerkgalerij nog γυναικωνίτης heet.Griekse tekst A2Griekse kolonisatie rond de Middellandse en de Zwarte ZeeWaarom zeilden de oude Grieken weg om nieuwe steden te stichten van Spanje tot de Zwarte Zee? Leer de kolonies, hun moedersteden en de Griekse woorden van nu kennen.Griekse tekst A2Massalia: hoe Grieken Marseille stichttenHoe stichtten Grieken Marseille? Maak kennis met de zeelui uit Phocaea, de legende van Gyptis en Protis en de olympische vlam die naar Massalia zeilde.Griekse tekst B1Magna Graecia: de Grieken in Zuid-Italië en op SiciliëNapels, Syracuse, Tarente: hoe Griekse kolonisten Zuid-Italië en Sicilië vol steden bouwden, en waarom daar nog altijd een Grieks dialect, het Griko, wordt gesproken.
Oorlogen en keerpunten
Griekse tekst A2De Minoïsche beschaving: de Minoërs van KretaPaleizen, geschilderde stieren, een schrift dat niemand kan lezen en een beroemd labyrint: maak kennis met de Minoërs van Kreta en ontdek waarom Grieken nog «μινωικός» zeggen.Griekse tekst B1De Myceense beschaving: de wereld van AgamemnonPaleizen, gouden maskers, Lineair B en de reuzenmuren van Mycene: wie de Myceners waren en waarom Grieken een enorme klus «κυκλώπειο έργο» noemen.Griekse tekst B2Lineair B: het oudste Griekse schriftKleitabletten uit Knossos en Pylos, in 1952 ontcijferd door Michael Ventris, tonen Grieks van ruim 3200 jaar geleden, met woorden als χαλκός die nog bestaan.Griekse tekst B1De Trojaanse Oorlog: mythe of geschiedenis?Helena, Achilles en het houten paard: wat Homerus vertelt, wat archeologen in Troje vonden en waarom Grieken nog altijd op hun hoede zijn voor «Δαναών δώρα».Griekse tekst B1De Perzische Oorlogen (490–479 v.Chr.)Marathon, Thermopylae, Salamis, Plataeae: hoe de Griekse steden het Perzische Rijk tegenhielden en hoe het woord βάρβαρος van betekenis veranderde.Griekse tekst A2De slag bij Marathon en de eerste marathonIn 490 v.Chr. versloeg een klein Atheens leger de Perzen bij Marathon. Ontdek wat er echt gebeurde en hoe een legende de wereld de marathon gaf.Griekse tekst A2De slag bij Thermopylae (480 v.Chr.)Leonidas, de 300 Spartanen en een smalle pas: wat er in 480 v.Chr. echt gebeurde bij Thermopylae, en waarom Grieken nog altijd «μολών λαβέ» zeggen.Griekse tekst B1De zeeslag bij Salamis (480 v.Chr.)In 480 v.Chr. lokte de Griekse vloot de enorme Perzische vloot in de smalle zee-engte van Salamis. Hoe Themistocles won en wat de slag naliet in het Grieks van nu.Griekse tekst B1De eeuw van Perikles: de gouden eeuw van AthenePerikles, de strateeg die de Atheners jaar na jaar kozen: rechtersloon, het Parthenon, het geld van de bondgenoten, de oorlog met Sparta en de pest.Griekse tekst B1De Peloponnesische Oorlog (431–404 v.Chr.)Athene tegen Sparta, 27 jaar lang: pest, belegeringen, Sicilië en nederlaag, en het woord δημαγωγός dat de Griekse politiek nog steeds gebruikt.Griekse tekst A2De veroveringen van Alexander de Grote (kaart)Volg Alexander de Grote op de kaart, van Macedonië tot Egypte en India, en ontdek waarom Thessaloniki de naam van zijn zus draagt.
Dagelijks leven
Griekse tekst A2Het dagelijks leven in het oude AtheneBrood gedoopt in wijn als ontbijt, school met een slaaf als begeleider, boodschappen op de agora, water uit de fontein: beleef een dag in het oude Athene.Griekse tekst A2Onderwijs in het oude GriekenlandHoe jongens in Athene lezen, muziek en sport leerden, wie hen naar school bracht en waarom σχολή, ‘vrije tijd’, het Griekse σχολείο werd.Griekse tekst A2Het gymnasion en de palaestra in het oude GriekenlandWaar Griekse atleten trainden met olie en een strigilis, waar filosofen kwamen praten en waarom een Griekse leerling van 13 naar het Γυμνάσιο gaat.Griekse tekst A2Wat aten de oude Grieken?Gerstebrood, olijven, kaas, vis en linzensoep: wat er op tafel stond bij de oude Grieken, en waarom Grieken nog altijd een pan φακές koken.Griekse tekst B1Het symposion: het Griekse drinkgelagLigbanken, mengvat, liederen en spelletjes: hoe Griekse mannen samenkwamen om te drinken en te praten, en waarom het huidige woord voor wijn, κρασί, menging betekent.Griekse tekst A2Kleding in het oude Griekenland: chiton, himation, peplosChiton, peplos en himation: hoe de oude Grieken kleding maakten van één lap stof, een paar spelden en een riem, en waarom Grieken nog steeds ιματιοθήκη zeggen.Griekse tekst A2Het huis en het gezin in het oude GriekenlandKamers rond een zonnige binnenplaats, een haard, een eetkamer voor mannen: zo leefde een Grieks gezin, en zo gaf οἶκος, het huishouden, ons de economie.Griekse tekst A2Kinderen, speelgoed en spelletjes in het oude GriekenlandBallen, tollen, hoepels, poppen en bikkels: hoe kinderen speelden in het oude Griekenland, en hoe het botjesspel in Griekenland bleef bestaan als κότσια.Griekse tekst A2Geld en munten in het oude Griekenland: de drachme en de uilObolen, drachmen en de zilveren uil van Athene: hoe de oude Grieken betaalden, en waarom dezelfde uil nu op de Griekse munt van 1 euro staat.Griekse tekst B1Slavernij in het oude GriekenlandWie de slaven in het oude Griekenland waren, waar ze vandaan kwamen, de heloten van Sparta, en waarom δουλειά, werk, zo lijkt op δουλεία, slavernij.Griekse tekst B1Griekse geneeskunde en de eed van HippocratesAsklepios, Hippocrates en de Eed: hoe Griekse artsen naar natuurlijke oorzaken zochten en waarom nieuwe artsen in Griekenland nog de όρκος του Ιπποκράτη afleggen.Griekse tekst A2De hopliet: de uitrusting van een Griekse soldaatHelm, schild, speer en scheenplaten: wat een Griekse hopliet droeg, hoe de falanx vocht en waarom Griekse soldaten nog altijd «οπλίτες» heten.
Religie en feesten
Griekse tekst A2De Olympische Spelen in de oudheidHoe de oude Olympische Spelen in Olympia verliepen: Zeus, de wedlopen, de olijfkrans, de wapenstilstand en Griekse sportwoorden die nog steeds bestaan.Griekse tekst A2De Griekse godsdienst: tempels, priesters en offersHoe de oude Grieken hun goden eerden: tempels, altaren, offers, priesters en priesteressen, en de tempelwoorden die je nog hoort in Griekse kerken.Griekse tekst A2Griekse en Romeinse goden: de namen vergelekenZeus of Jupiter? Aphrodite of Venus? Vergelijk de Griekse en Romeinse namen van de goden en ontdek waarom de planeten in het Grieks nog Griekse godennamen dragen.Griekse tekst A2Het orakel van Delphi en de PythiaHoe het orakel van Delphi werkte: de Pythia op haar drievoet, antwoorden met een dubbele betekenis, ‘ken uzelf’ en Griekse woorden die nog steeds gebruikt worden.
Plaatsen en monumenten
Griekse tekst A2De Akropolis van AtheneOntdek de Akropolis van Athene: de hoge stad van Athena, het Parthenon en de kariatiden, en de Griekse vlag die nog altijd boven de beroemde rots wappert.Griekse tekst B1Het Parthenon: bouw, beeldhouwwerk en geschiedenisHoe de Atheners het Parthenon bouwden voor Athena Parthenos, wat de frontons, metopen en fries laten zien en hoe een ruïne een symbool werd.Griekse tekst B1De Parthenonbeelden: Londen of Athene?Waarom ongeveer de helft van de bewaarde beelden van het Parthenon in Londen is, wat het British Museum en Griekenland elk zeggen, en hoe Athene de gaten toont.Griekse tekst A2De agora van AtheneBezoek de agora van Athene: de markt, het raadhuis, de zuilengangen waar Socrates en Zeno praatten, en waarom Grieken nog steeds αγοράζω zeggen.Griekse tekst A2Delphi: de navel van de wereldWandel door het oude Delphi, de navel van de wereld: de Heilige Weg, de schatkamers, de tempel van Apollo, het stadion, de Wagenmenner en het woord ομφαλός.Griekse tekst A2Olympia, het heiligdom van ZeusBezoek het oude Olympia: het heilige woud van Zeus, zijn grote tempel, het beeld van goud en ivoor van Phidias, het museum en het Griekse woord άγαλμα.Griekse tekst A2Het paleis van KnossosEen troonzaal, geschilderde griffioenen, de rode betonnen zuilen van Evans en de Minotaurus: ontdek Knossos en het Griekse woord «λαβύρινθος».Griekse tekst B1Het theater van Epidauros: waar je een fluistering hoortEen stenen theater uit de 4e eeuw v.Chr. in een heiligdom voor genezing, beroemd om zijn akoestiek, waar antieke stukken elke zomer nog de rijen vullen.
Kunst, wetenschap en ideeën
Griekse tekst A2Griekse zuilenorden: Dorisch, Ionisch en KorinthischHoe je een Dorische, Ionische en Korinthische zuil uit elkaar houdt, waar elke stijl vandaan komt en waarom Athene er nog steeds mee bouwt.Griekse tekst A2Griekse vazen: zwartfigurig en roodfigurigHoe Griekse pottenbakkers zwartfigurige en roodfigurige vazen maakten, wat hun afbeeldingen laten zien en welke woorden Grieken er vandaag nog voor gebruiken.Griekse tekst B1Het Griekse theater: tragedie, komedie en maskersHoe het Griekse theater werkte: theatron, orchestra en skènè, maskers en koor, tragedie en komedie, en de toneelwoorden die Grieken vandaag nog gebruiken.
Van Oudgrieks naar Nieuwgrieks
Griekse tekst B2Erasmiaanse en moderne uitspraak van het OudgrieksWaarom je op school ‘bèta’ zegt en Grieken ‘vita’: hoe het Oudgrieks klonk, wanneer het veranderde, en dezelfde woorden gehoord in beide uitspraken.Griekse tekst B2Ik leer Grieks op school: hoe moeilijk is Nieuwgrieks?Van Plato en Xenophon naar de spreektaal van nu: wat blijft, wat veranderde in klanken, grammatica en woorden, en waarom gymnasiasten met een voorsprong beginnen.