Theodoros Kolokotronis

Kolokotronis werd op 3 april 1770 geboren in Ramovouni in Messenië, in het zuidwesten van de Peloponnesos, in een familie van kleften, de gewapende vogelvrijen van de Ottomaanse bergen, die datzelfde jaar hadden meegevochten in de mislukte Orlov-opstand. Zijn vader Konstantinos werd in 1780 door Ottomaanse troepen gedood, toen de jongen tien was; hij groeide op met een geweer in de hand en was begin twintig zelf kapitein van kleften. In 1806 maakten de Ottomanen jacht op de kleften van de Peloponnesos en vluchtte hij naar Zakynthos op de Ionische Eilanden, waar hij als officier diende in een Grieks regiment van het Britse leger en iets leerde over reguliere oorlogvoering. Daar sloot hij zich in 1818 aan bij de Filiki Eteria, het geheime genootschap dat de revolutie voorbereidde.

In januari 1821 ging hij aan land in de Mani, en toen in maart de opstand uitbrak, werd hij de leider van de ongeregelde troepen van de Peloponnesos. Na de overwinningen van 1821–22 werd hij opperbevelhebber, maar de burgeroorlogen van 1824 brachten hem in conflict met de regering, en in 1825 werd hij opgesloten in een klooster op Hydra; hij werd alleen vrijgelaten omdat het Egyptische leger van Ibrahim Pasja de Peloponnesos was binnengevallen. Hij steunde Kapodistrias en verzette zich na de moord op de gouverneur tegen het Beierse regentschap van de jonge koning Otto; in 1834 werd hij wegens verraad berecht en ter dood veroordeeld. Twee van de rechters, Polyzoidis en Tertsetis, weigerden het vonnis te ondertekenen. Otto verleende hem in 1835 gratie en maakte hem generaal en staatsraad. Hij stierf op 4 februari 1843 in Athene, nadat hij was thuisgekomen van een bal in het paleis.

Kolokotronis won de Onafhankelijkheidsoorlog te land in de eerste twee jaar. Bij Valtetsi sloegen zijn mannen in mei 1821 het Ottomaanse garnizoen van Tripolitsa terug, en op 23 september 1821 viel de stad zelf, de Ottomaanse hoofdstad van de Peloponnesos, in Griekse handen, gevolgd door een bloedbad dat hij niet kon of wilde tegenhouden. De zomer daarop trok een Ottomaans leger van zo'n 25.000 man onder Dramali Pasja de Peloponnesos binnen om de opstand neer te slaan; Kolokotronis liet het oprukken, brandde achter het leger de vlakte van Argos plat en vernietigde het toen het zich op 26–28 juli 1822 via de bergpassen bij Dervenakia probeerde terug te trekken. De Peloponnesos werd daarna niet meer ernstig bedreigd tot Ibrahim in 1825 kwam. Tegen Ibrahims gedisciplineerde Egyptische troepen voerde hij een guerrillaoorlog, en de Grieken die zich aan de indringer onderwierpen antwoordde hij met zijn beroemde «φωτιά και τσεκούρι στους προσκυνημένους» (vuur en bijl voor wie zich heeft onderworpen).

Zijn andere wapens waren woorden. In 1836 dicteerde hij zijn memoires aan Georgios Tertsetis, de rechter die had geweigerd hem te veroordelen; ze verschenen in 1846 als Διήγησις συμβάντων της ελληνικής φυλής (Verhaal van de gebeurtenissen van het Griekse volk) en zijn de stem van een ongeschoold genie, bot, grappig en sluw, en het beste afzonderlijke verslag van 1821 van binnenuit. Op 8 oktober 1838 sprak hij de leerlingen van het gymnasium van Athene toe op de Pnyx, de heuvel waar de antieke volksvergadering bijeenkwam; hij vertelde hun hoe de revolutie was begonnen zonder soldaten, geld of wapens en spoorde hen aan te leren, eensgezind te blijven en hun vaderland lief te hebben. De toespraak, een maand later in een krant gedrukt, wordt tot op de dag van vandaag op Griekse scholen gelezen.

Elke Griek kent zijn gezicht: het bronzen ruiterstandbeeld van Lazaros Sochos (1904) voor het Oude Parlement aan de Stadioustraat in Athene, met een kopie op het hoofdplein van Nafplio, en de beroemde helm uit zijn jaren in Britse dienst, bewaard in het Nationaal Historisch Museum in het gebouw van het Oude Parlement. Tot de komst van de euro stond hij op het biljet van 5.000 drachme. Straten met de naam Κολοκοτρώνη lopen door bijna elke stad, en zijn Pnyx-toespraak, die begint met «Εις τον τόπο τούτο, οπού εγώ πατώ σήμερα», staat in de schoolbloemlezingen naast fragmenten uit de memoires, die een cursist in het origineel kan lezen op de Griekse Wikisource. Op 25 maart, Onafhankelijkheidsdag, verkleden schoolkinderen zich nog altijd als hem, met de helm en de witte φουστανέλα. De bijnaam Γέρος του Μοριά hoeft in Griekenland aan niemand te worden uitgelegd.

• Hij werd in 1834, dertien jaar na de inname van Tripolitsa, door een Griekse rechtbank ter dood veroordeeld; de twee rechters die weigerden het vonnis te ondertekenen, werden zelf nationale helden.
• Hij kon nauwelijks schrijven; zijn memoires dicteerde hij in 1836 aan Georgios Tertsetis, een van die twee rechters.
• Zijn beroemde helm is helemaal niet Grieks: hij hoort bij het uniform van het Griekse regiment waarin hij onder de Britten op de Ionische Eilanden diende.
• Hij stierf in februari 1843 in de nacht dat hij thuiskwam van een bal in het paleis van koning Otto.