Domna Samiou

Samiou werd op 12 oktober 1928 geboren in Kaisariani, Athene, in een arm gezin van Griekse vluchtelingen uit Klein-Azië, die na de catastrofe van 1922 en de bevolkingsuitwisseling naar Griekenland waren gekomen. Ze groeide op in een vluchtelingenwijk en hoorde de liederen die haar moeder en de buren van de andere kant van de Egeïsche Zee hadden meegebracht. Als jonge vrouw sloot ze zich aan bij de kring van Simon Karas, de musicoloog die zich wijdde aan het Byzantijnse kerkgezang en de traditionele Griekse muziek, en in zijn vereniging leerde ze zingen in de oude stijl, muziek lezen en de modi begrijpen.

Van 1954 tot 1971 werkte ze voor de Griekse nationale radio (EIR), en haar werk bracht haar met een bandrecorder van dorp naar dorp. Ze nam oude mannen en vrouwen op die de liederen van bruiloften, oogsten, klaagzangen en feesten zongen, liederen die nooit waren opgeschreven en die verdwenen naarmate de dorpen leegliepen. Haar eerste lp verscheen in 1962, en in de jaren 1970 begon ze concerten te geven, eerst in kleine zalen, daarna grote concerten met jongere musici, en ze maakte een lange reeks platen. In 1981 richtte ze de Domna Samiou Vereniging voor Griekse Volksmuziek op, «Καλλιτεχνικός Σύλλογος Δημοτικής Μουσικής Δόμνα Σαμίου», om opnames uit te geven en les te geven. Ze bleef zingen, lesgeven en reizen tot na haar tachtigste en overleed in Athene op 10 maart 2012.

Het werk van Samiou had twee helften die elkaar voedden. Als onderzoekster verzamelde ze: haar veldopnames, gemaakt in de bergen van Epirus en Macedonië, op de eilanden, in Thracië en onder de vluchtelingengemeenschappen uit Klein-Azië en Pontus, vormen een van de grote geluidsarchieven van de Griekse traditie. Ze noteerde waar elk lied vandaan kwam, wie het zong en bij welke gelegenheid, in een tijd waarin veel mensen in Athene dorpsmuziek ouderwets en een beetje gênant vonden.

Als zangeres gaf ze de liederen terug. Ze moderniseerde ze niet met orkesten en poparrangementen; ze zong ze zoals ze ze had gehoord, met de versieringen, de vrije ritmes en de eenvoudige, krachtige stem van de dorpen, vaak met traditionele instrumenten zoals de λύρα, de κλαρίνο, de σαντούρι en de ούτι. Haar platen bestrijken hele streken: liederen uit Klein-Azië, uit Thracië, van de eilanden, carnavalsliederen, bruiloftsliederen, klaagzangen, kinderliedjes en κάλαντα (kerstliederen). In de jaren 1970, toen jonge Grieken na de dictatuur naar hun wortels zochten, lieten haar concerten hun zien dat het δημοτικό τραγούδι geen museumstuk was maar levende muziek, en ze werd de leermeesteres van veel volksmuzikanten van nu. Ze presenteerde ook programma's op de Griekse radio en televisie, waarin ze de liederen streek voor streek aan een breed publiek voorstelde.

De Domna Samiou Vereniging voor Griekse Volksmuziek in Athene is nog steeds actief: ze bewaart haar archief, geeft haar opnames uit en organiseert programma's die traditioneel lied en traditionele dans naar scholen en jonge musici brengen. Haar platen zijn de eerste halte voor wie het Griekse volkslied wil leren zoals het gezongen werd, en veel traditionele zangers van nu noemen haar hun lerares. Volksmuziekfestivals en concerten ter nagedachtenis aan haar worden regelmatig gehouden. Een goed idee: zoek haar opnames van liederen uit Klein-Azië of van de κάλαντα, de liederen die kinderen met Kerstmis, Nieuwjaar en Driekoningen langs de deuren zingen, en volg de tekst; volksliederen herhalen hun regels, wat ze ideaal maakt voor wie leert.

• Haar ouders waren vluchtelingen uit Klein-Azië, en de liederen van het verloren vaderland waren de eerste muziek die ze hoorde.
• Ze leerde traditioneel zingen bij Simon Karas, de musicoloog van het Byzantijnse kerkgezang.
• Voordat ze beroemd werd als zangeres, werkte ze voor de radio en nam ze dorpszangers op band op.
• De vereniging die ze in 1981 oprichtte, draagt nog altijd haar naam.