Kostas Karyotakis

Karyotakis werd geboren op 30 oktober 1896 in Tripoli, op de Peloponnesos. Zijn vader was civiel ingenieur en zijn werk deed het gezin van stad naar stad verhuizen: Lefkas, Argostoli, Larisa, Kalamata, Athene, Chania. Hij studeerde rechten in Athene, behaalde zijn diploma in 1917 en probeerde kort als advocaat te werken, maar trad al snel in overheidsdienst, waar hij de rest van zijn leven zou blijven, geplaatst bij prefecturen in Thessaloniki, Syros, Arta, Athene en elders. Hij haatte het werk en zei dat ook in zijn gedichten.

In 1922 ontmoette hij de dichteres Maria Polydouri, die op hetzelfde kantoor in Athene werkte. Hun relatie was kort en pijnlijk; zij zou later enkele van de vurigste liefdesgedichten in het Grieks schrijven, veel ervan voor hem, en stierf in 1930 aan tuberculose. Karyotakis was ook vakbondsactivist voor ambtenaren, wat zijn loopbaan niet ten goede kwam.

Begin 1928 werd hij voor straf overgeplaatst naar Preveza, een stadje in het noordwesten van Griekenland. Hij kwam er in juni aan en hield het nauwelijks een maand vol. Op 20 juli probeerde hij zich te verdrinken en vocht, naar eigen zeggen, tien uur lang tegen de golven voordat hij het opgaf. De volgende dag, 21 juli 1928, kocht hij een revolver en schoot zich dood onder een eucalyptusboom vlak bij de kust. Het briefje in zijn zak, nu beroemd, eindigt met spottend advies aan iedereen die kan zwemmen om nooit te proberen zich te verdrinken.

Karyotakis publiceerde slechts drie bundels: Ο πόνος του ανθρώπου και των πραγμάτων (De pijn van de mens en van de dingen, 1919), Νηπενθή (Nepenthe, 1921) en Ελεγεία και Σάτιρες (Elegieën en satires, 1927). De eerste boeken zijn melancholisch naar de mode van die tijd; het laatste is het boek dat telt. De elegieën spreken over een leven dat al mislukt is, met een stem die tegelijk teder en ironisch is: «Είμαστε κάτι ξεχαρβαλωμένες κιθάρες» (We zijn een paar gammele gitaren), zo begint het gedicht Είμαστε κάτι… (We zijn een paar…). In Ιδανικοί αυτόχειρες (Ideale zelfmoordenaars) beschrijft hij mensen die hun dood zorgvuldig plannen en hem dan, in de laatste regel, uitstellen.

De satires richten dezelfde bitterheid naar buiten. Δημόσιοι υπάλληλοι (Ambtenaren) toont klerken die langzaam afslijten in hun kantoren, als zuilen; Μικρή ασυμφωνία εις Α μείζον (Kleine dissonant in A groot) drijft de spot met de modieuze dichter Miltiadis Malakasis. Zijn stijl is traditioneel van vorm, met rijm en strikt metrum, maar de taal is alledaags en de beelden komen uit het moderne leven: trams, schrijfmachines, cafés, de apotheek. Πρέβεζα, geschreven in zijn laatste weken, somt de kauwen op de zwarte muren op, de agent die een te kleine portie weegt, de fanfare die op zondag speelt, een spaarboekje met een eerste storting van dertig drachmen, en eindigt met de gedachte dat als er maar één van de inwoners van walging zou sterven, iedereen zich op de begrafenis zou vermaken. Hij vertaalde ook Franse dichters als Baudelaire en Verlaine, wier invloed door zijn hele werk loopt.

Karyotakis is de enige dichter in de Griekse schoolbloemlezing die tieners meestal als de hunne omarmen; Πρέβεζα, Ιδανικοί αυτόχειρες en Μικρή ασυμφωνία worden op het lyceum gelezen en uit het hoofd geleerd. Zijn toon werd na 1928 zo vaak nagevolgd dat critici het woord καρυωτακισμός (karyotakisme) bedachten voor sombere verzen in zijn trant, een term die nog steeds gebruikt wordt. Zijn gedichten zijn door veel componisten op muziek gezet: begin met het album Καρυωτάκης (1982) van Lena Platonos, en zoek de opera van Mikis Theodorakis over hem. Een televisieserie Καρυωτάκης werd in 2009 door ERT uitgezonden. In Preveza markeert een monument de plek waar hij stierf, en zijn naam staat op straten in Tripoli, Athene en Preveza. Als Grieken zuchten over hun eigen ambtenarij, citeert iemand hem meestal.

• Zijn afscheidsbrief eindigt met een postscriptum waarin hij iedereen die kan zwemmen aanraadt nooit zelfmoord in zee te proberen: hij had net tien uur lang tevergeefs geprobeerd te verdrinken.
• De liefdesgedichten die Maria Polydouri aan hem richtte, werden na hun beider dood een soort nationale tragische romance; de twee worden op school vaak samen gelezen.
• Hij werd met de overplaatsing naar Preveza gestraft, deels vanwege zijn activiteiten in de ambtenarenvakbond.
• Een van zijn satires is gericht aan het Vrijheidsbeeld in New York, «που φωτίζει τον κόσμο» (dat de wereld verlicht); hij heeft nooit een voet in Amerika gezet.