Manolis Andronikos

Andronikos werd op 23 oktober 1919 geboren in Prousa (nu Bursa, in Turkije), als zoon van een vader uit Samos en een moeder uit Imbros. Na de Klein-Aziatische Catastrofe van 1922 kwam het gezin als vluchtelingen naar Thessaloniki, de stad waar hij de rest van zijn leven woonde. In 1936 ging hij naar de Faculteit der Wijsbegeerte van de Universiteit van Thessaloniki, waar de archeoloog Konstantinos Rhomaios zijn leermeester werd; als student werkte hij als assistent van Rhomaios op de opgraving van Vergina, een dorp aan de voet van het Pieriagebergte. Hij studeerde af in 1941.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog ontvluchtte hij het bezette Griekenland naar het Midden-Oosten en diende daar in het Griekse leger. Na de oorlog trad hij in dienst van de Archeologische Dienst en begon vanaf 1949 eigen opgravingen in Vergina. In 1954–55 studeerde hij in Oxford bij de grote specialist in Griekse vazen John Beazley, en hij maakte carrière aan de Universiteit van Thessaloniki, waar hij in 1964 gewoon hoogleraar klassieke archeologie werd. In 1976 begon hij de Grote Tumulus op te graven, een enorme kunstmatige heuvel in Vergina, en het jaar daarop kwam de ontdekking van zijn leven. Zijn laatste jaren wijdde hij aan het bestuderen en publiceren van de vondsten, en in 1992 ontving hij het Grootkruis in de Orde van de Feniks. Hij overleed op 30 maart 1992 in Thessaloniki.

Eeuwenlang wist niemand precies waar Aigai, de oude koninklijke hoofdstad van de Macedoniërs, had gelegen. Andronikos bracht bijna dertig jaar door in Vergina en groef eerst een uitgestrekte begraafplaats van kleine grafheuvels uit de ijzertijd op, daarna de Grote Tumulus, 110 meter breed en ongeveer 12 meter hoog. In de herfst van 1977 vond zijn team drie graven. Een ervan, klein en al geplunderd, had een prachtige muurschildering van Η αρπαγή της Περσεφόνης (De ontvoering van Persephone), een van de zeer weinige bewaarde grote Griekse schilderingen uit de vierde eeuw v.Chr.

Op 8 november 1977 opende hij Graf II, een overwelfd Macedonisch graf met een geschilderde jachtscène op de gevel, onaangeroerd sinds de oudheid. Binnen stond een kist van massief goud, een λάρνακα, versierd met de zestienstralige Macedonische ster, met verbrande beenderen gewikkeld in purperen stof, samen met een gouden krans van eikenbladeren, wapens, een harnas en zilveren vaatwerk. Andronikos schreef het graf toe aan Filippus II, vermoord in 336 v.Chr.; geleerden discussiëren nog steeds of het van Filippus II of van Filippus III Arrhidaeus was. In 1978 werd nog een graf intact gevonden, het ‘Prinsengraf’, waarschijnlijk de begraafplaats van de jonge Alexander IV. Andronikos legde zijn vondsten uit in heldere boeken voor het publiek, vooral Βεργίνα: οι βασιλικοί τάφοι (Vergina: de koningsgraven, 1984).

De plek om naartoe te gaan is Vergina, een uur van Thessaloniki. Het Museum van de Koningsgraven van Aigai is in de Grote Tumulus zelf gebouwd: je loopt onder de grond, in het halfduister, langs de gevels van de graven en ziet de gouden larnax, de kransen en het harnas op de plek waar ze gevonden zijn. Aigai staat sinds 1996 op de Werelderfgoedlijst van UNESCO. In Thessaloniki draagt de straat voor het Archeologisch Museum de naam van Andronikos, er staat een buste van hem tegenover en verscheidene scholen zijn naar hem vernoemd. De ster van Vergina, van het deksel van de larnax, is een symbool van Grieks Macedonië geworden, op vlaggen, munten en logo’s.

• Hij werd geboren in Bursa, in het huidige Turkije, en kwam na 1922 als vluchtelingenkind naar Thessaloniki.
• Hij werkte voor het eerst in Vergina als studentassistent in de jaren dertig, zo’n veertig jaar voor zijn grote ontdekking.
• De gouden larnax uit Graf II weegt ongeveer elf kilo.
• Of het graf van Filippus II of van Filippus III Arrhidaeus is, staat onder archeologen nog altijd ter discussie.