Emmanuel Kriaras

Emmanuel Kriaras, wiens voornaam ook als Emmanouil of Emmanouel wordt geschreven, werd in 1906 in Piraeus geboren. Hij bracht kinderjaren door op Milos en groeide op in Chania. Van 1924 tot 1929 studeerde hij filologie aan de Universiteit van Athene. Daarna werkte hij bij het Middeleeuws Archief van de Academie van Athene, eerst als onderzoeker, later als directeur. Zijn proefschrift uit 1938 onderzocht de bronnen van Erotokritos.

In 1950 werd hij hoogleraar middeleeuwse Griekse filologie aan de Universiteit van Thessaloniki. Onderwijs, literatuuronderzoek en de voorbereiding van een historisch woordenboek ontwikkelden zich samen. De militaire dictatuur ontsloeg hem in 1968 uit zijn universitaire functie. Hij zette zijn onderzoek voort met een geschoold team; het eerste woordenboekdeel verscheen datzelfde jaar. Tot 1997 kwamen onder zijn leiding in totaal veertien delen uit. Daarna ging het project over naar het Centrum voor de Griekse Taal.

Kriaras nam ook deel aan het publieke debat over onderwijs en het gebruik van de volkstaal. Hij verdedigde de levende taal in het onderwijs en het monotonische accentsysteem. De Academie van Athene koos hem in 1980 tot corresponderend lid. Studies, woordenboeken en herinneringen begeleidden zijn loopbaan tot zijn overlijden in Thessaloniki op 22 augustus 2014.

Het Λεξικό της μεσαιωνικής ελληνικής δημώδους γραμματείας, Woordenboek van de middeleeuwse Griekse volkstalige literatuur, verzamelt woorden uit teksten van 1100–1669. Het eerste deel verscheen in 1968. Een lemma geeft toegang tot varianten, betekenissen en voorbeelden uit benoemde teksten. Lezers kunnen nagaan waar een gebruik voorkomt en welke bewijsplaatsen de interpretatie ondersteunen. Deze geschiedenis van gedocumenteerd taalgebruik ontstond door gezamenlijk redactiewerk.

Kriaras verzorgde ook literaire uitgaven, waaronder de kritische editie van Georgios Chortatsis’ Πανώρια, Panoria, uit 1975. Inleidingen, tekstlezingen, commentaar en woordverklaringen helpen latere lezers bij het overgeleverde werk van een andere auteur. Zijn Νέο ελληνικό λεξικό της σύγχρονης δημοτικής γλώσσας, Nieuw Grieks woordenboek van de hedendaagse volkstaal, uit 1995 richt zich op de moderne geschreven en gesproken taal. Μακράς ζωής αγωνίσματα, Strijd van een lang leven, uit 2009 is autobiografisch.

Na de eerste veertien delen werd het middeleeuwse woordenboek voortgezet bij het Centrum voor de Griekse Taal. De online beknopte versie toont lemma’s, afkortingen en bronverwijzingen samen. Kriaras maakt taalgeschiedenis praktisch: ook een vertrouwd ogend woord vraagt om tijdperk, vorm en context voordat de betekenis kan worden vastgesteld.

Open het lemma λέγω in de online beknopte versie en zoek de varianten λέγω en λέω. Zoek αόρ., schrijf het voluit als αόριστος en noteer bij één voorbeeld de bronverwijzing. Doe daarnaast een afzonderlijke Nieuwgriekse oefening: schrijf één zin met σήμερα λέω en één met χθες είπα. Voeg uw eigen boodschap toe en lees beide hardop. U oefent vormen, een grammaticale afkorting en tijdswisseling zonder iedere middeleeuwse vorm als huidige spreektaal te behandelen. De B1-tekst ondersteunt deze stappen. Gebruik voor een langer historisch citaat de bronverwijzing en een uitleg of vertaling die bij de periode past.

• Zijn historische woordenboek bestrijkt teksten uit 1100–1669.
• De eerste veertien delen verschenen tussen 1968 en 1997.
• De Academie van Athene koos hem in 1980 tot corresponderend lid.