Cleopatra VII

Cleopatra werd in 69 v.Chr. geboren en groeide op aan het hof van Alexandrië. Haar vader Ptolemaeus XII stierf in 51 v.Chr. Ze erfde de troon samen met haar jongere broer Ptolemaeus XIII, maar hun rivaliserende aanspraken leidden tot burgeroorlog. Rome bemoeide zich al sterk met Egyptische zaken. Toen Julius Caesar in 48 v.Chr. in Alexandrië aankwam, zocht Cleopatra zijn steun. Na de Alexandrijnse oorlog en de dood van haar broer herwon ze in 47 v.Chr. haar positie, met een andere broer, Ptolemaeus XIV, als mederegent.

Later regeerde ze met haar zoon Caesarion. In 41 v.Chr. ontmoette ze Marcus Antonius in Tarsus en sloot een verbond dat Egyptische middelen met Romeinse militaire macht verbond. Ze kregen ook drie kinderen. Hun conflict met Octavianus eindigde in 31 v.Chr. met de nederlaag bij Actium in West-Griekenland. Octavianus trok het volgende jaar Alexandrië binnen. Antonius stierf en ook Cleopatra maakte een einde aan haar leven. De precieze methode is onzeker: zelfs Plutarchus geeft verschillende versies. Egypte kwam onder Romeins gezag. Veel bewaarde verhalen zijn later geschreven; levendige scènes vragen daarom om voorzichtigheid. Cleopatra en Kleopatra zijn dezelfde koningin.

Cleopatra’s werk was regeren: een dynastie veiligstellen, bondgenootschappen sluiten en koninklijk gezag uitbeelden. Egyptisch graan en rijkdom waren waardevol voor Romeinse leiders, terwijl Romeinse legers konden bepalen wie de Egyptische troon bezette. Haar keuzes hoorden daarom bij een gevaarlijke strijd om overleven en invloed, die alleen romantiek niet verklaart. Het verbond met Antonius bracht extra gebieden onder haar gezag, maar hun veiligheid hing af van een kwetsbaar politiek partnerschap.

Munten leveren bewijs uit haar eigen tijd. Sommige dragen haar portret en Griekse koninklijke titels; andere plaatsen haar beeld naast Antonius. Het waren openbare machtsuitspraken, geen neutrale foto’s. Tempelversiering toont een andere koninklijke taal: in Dendera verschijnen Cleopatra en Caesarion in traditionele Egyptische religieuze beeldtaal. Haar monarchie werkte in verschillende culturele omgevingen. Plutarchus schreef lang na haar dood en prijst haar stem en haar beheersing van verschillende talen, waaronder Egyptisch. Zijn verslag getuigt van haar latere reputatie, maar bewijst geen exacte lijst van haar talen. Munten en literaire verhalen vergelijken helpt eigentijds bewijs van latere verhalen te onderscheiden. Geen van beide bronnen geeft rechtstreeks toegang tot haar persoonlijke gedachten.

Voor leerlingen in Griekenland verbindt Cleopatra hellenistische geschiedenis met moderne Griekse poëzie. Kavafis’ Αλεξανδρινοί βασιλείς (Alexandrijnse koningen) keert terug naar de ceremonie die haar kinderen koninklijke titels gaf; Καισαρίων (Caesarion) verbeeldt haar zoon buiten de bewaarde bronnen. Lees de gedichten in het Grieks en vergelijk hun blik met Plutarchus. Het zijn latere artistieke interpretaties, geen ooggetuigenverslagen. Verken ook een online muntencollectie: zoek haar Griekse naam en het woord voor koningin en vergelijk het portret met een filmbeeld. Voorwerpen, literatuur en cinema scheppen elk een andere Cleopatra.

• Haar naam staat op antieke munten in het Grieks naast koninklijke titels.
• Plutarchus schreef zijn verslag over haar talen lang na haar leven.
• Actium ligt in West-Griekenland; de beslissende zeeslag vond plaats in 31 v.Chr.
• Het beroemde verhaal over de slangenbeet is een antieke versie, geen bewezen doodsoorzaak.