Έλλη Πασπαλά

Η Έλλη Πασπαλά μεγάλωσε στη Νέα Υόρκη, σε οικογένεια με ρίζες στη Θεσσαλονίκη. Άρχισε πιάνο από παιδί και αποφοίτησε από το Manhattan School of Music. Η εκπαίδευσή της περιλάμβανε κλασικό τραγούδι με την υψίφωνο Τζούντιθ Ράσκιν και υποκριτική με τον Γουίλιαμ Χίκι. Συναυλίες στις Ηνωμένες Πολιτείες και στον Καναδά διαμόρφωσαν μια ερμηνεύτρια με άνεση σε περισσότερες από μία μουσικές παραδόσεις.

Ήρθε στην Ελλάδα το 1982. Η συνεργασία με τον Μάνο Χατζιδάκι, σε συναυλίες και δίσκους, καθόρισε την αρχή της ελληνικής πορείας της. Ο δεσμός αυτός δεν έσβησε τις μουσικές που είχε γνωρίσει στην Αμερική. Το μεταγενέστερο ρεπερτόριο συνέχισε να αντλεί και από τα δύο περιβάλλοντα, ενώ οι Έλληνες συνθέτες της έδωσαν καινούρια τραγούδια και ξεχωριστή θέση στη σύγχρονη ελληνική μουσική.

Στους συνεργάτες της ανήκουν ο Παναγιώτης Καλαντζόπουλος, η Ευανθία Ρεμπούτσικα, ο David Lynch, ο Σταύρος Λάντσιας και ο Τάκης Φαραζής. Τα μικρά σύνολα επιτρέπουν συναντήσεις της φωνής με διαφορετικούς συνδυασμούς οργάνων, ενώ μεγαλύτερα σχέδια προσφέρουν άλλες δυνατότητες. Το αρχείο της Εθνικής Λυρικής Σκηνής καταγράφει επίσης τη συμμετοχή της στη Μέσα χώρα το 2022. Σε συνέντευξη εκείνης της χρονιάς εξήγησε πώς η μουσικότητα κάθε γλώσσας επηρεάζει την ερμηνεία. Η γλώσσα αλλάζει από εγχείρημα σε εγχείρημα, μαζί με το ύφος και την οργανική συνοδεία.

Ο πρώτος προσωπικός δίσκος της, Στη λάμψη του φεγγαριού, κυκλοφόρησε το 1988 με ξενόγλωσσο ρεπερτόριο. Το νησί των λωτοφάγων ακολούθησε το 1990, με μουσική του Στάμου Σέμση και ελληνικούς στίχους. Οι δύο δίσκοι δείχνουν διαφορετικές γλωσσικές και μουσικές κατευθύνσεις από την αρχή της προσωπικής δισκογραφίας της.

Το Για τη συνήθεια του έρωτα του 1997 βασίζεται σε μουσική του Παναγιώτη Καλαντζόπουλου και αρκετούς στιχουργούς. Το Λευκό μου γιασεμί έχει λόγια του Μιχάλη Γκανά. Το Trio (Τρίο) του 2001 προσφέρει άλλο μουσικό πλαίσιο. Στη ζωντανή εκδοχή του τραγουδιού, ηχογραφημένη στη Σφεντόνα τον Ιανουάριο του 2001, ο Σταύρος Λάντσιας παίζει κλασική κιθάρα και ο David Lynch φλάουτο και κρουστά. Η διασκευή μεταφέρει το τραγούδι σε μικρό σύνολο, με χορδές και την ανάσα του φλάουτου γύρω από τη φωνή.

Το My American Songbook (Το αμερικανικό μου ανθολόγιο) στο Ηρώδειο τον Ιούλιο του 2023 επέστρεψε σε ρεπερτόριο συνδεδεμένο με τη Νέα Υόρκη, από Cole Porter και Gershwin έως Joni Mitchell και Prince. Το πρόγραμμα του Φεστιβάλ Αθηνών και Επιδαύρου τεκμηριώνει τη συμμετοχή του Vassilikos και σύνολο υπό τον Lynch, με τον Φαραζή στο πιάνο. Το αμερικανικό ρεπερτόριο στέκεται δίπλα στις ελληνικές ηχογραφήσεις της, καθεμία με τη γλώσσα και το μουσικό της πλαίσιο.

Η συμβολή της Πασπαλά βρίσκεται στη συνάντηση μουσικής παιδείας, Ελλήνων τραγουδοποιών και διαφορετικών ερμηνευτικών παραδόσεων. Η σκέψη της για τη γλώσσα μάς προσκαλεί να ακούμε τις λέξεις μαζί με τη φωνή.

Για εξάσκηση, βρείτε το Λευκό μου γιασεμί στο επίσημο κανάλι YouTube του Σταύρου Λάντσια. Ακούστε το λευκό και το μου στον τίτλο. Έπειτα περιγράψτε δικό σας λουλούδι: Το λουλούδι μου είναι λευκό. Αλλάξτε το σε Τα λουλούδια μου είναι λευκά, προσέχοντας την κατάληξη του επιθέτου. Διαβάστε πρώτα δυνατά το διασκευασμένο κείμενο και συγκρίνετε τη συνηθισμένη ομιλία με την τραγουδισμένη φράση. Η δραστηριότητα A2 αφορά χρώμα, κτήση και ένα μικρό σχήμα συμφωνίας, όχι όλο το ποιητικό κείμενο ή αγγλόφωνο πρόγραμμα τζαζ.

• Γεννήθηκε στη Νέα Υόρκη το 1957 από Έλληνες Θεσσαλονικείς γονείς.
• Απόφοιτη του Manhattan School of Music.
• Ήρθε στην Ελλάδα το 1982· συνεργάστηκε με τον Μάνο Χατζιδάκι.